TÜRK HALK MÜZİĞİNDE METAFORİK YAPILAR VE DUYGUSAL SÖYLEMLER: “İNSAN KISIM KISIM YER DAMAR DAMAR” TÜRKÜSÜ ÜZERİNE METİNSEL VE EZGİSEL BAKIMDAN BİR İNCELEME

Bu çalışmanın konusunu, “İnsan Kısım Kısım Yer Damar Damar” adlı türkünün metinsel ve ezgisel bakımdan incelenmesi oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, ele alınan türkünün sözlerini metafor ve duygusal dil kullanımı açısından, ezgisini ise makamsal seyir ve işleniş bakımından incelemek, bu bağlamda söz ve ezgi ilişkisini irdelemektir. Nitel bir çerçevede ele alınan bu araştırma, betimsel bir desen temelinde yürütülmüş, doküman incelemesi yapılmış, eserin incelenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmış, sözlerdeki derin anlamlarının ortaya çıkarılmasında ise göstergebilimsel çözümleme uygulanmıştır. Bu bağlamda, metafor ve duygusal söylemlerin kullanım alanlarına yönelik bir tablo oluşturulmuş, ilgili sözler; dize/imge, kaynak alan, hedef alan ve işlev bakımından temel bilişsel kategorilere göre ayrılarak sınıflandırılmıştır. İrdelenen eser içerisinde, sözlerin; âşık ve sevilen tasviri çerçevesinde beden-doğa, avcı-av, bahçıvan-gül gibi sembolik ikilemler üzerinden bir aşk söylemi kurularak şekillendiği, aşkın doğal döngü, estetik, teslimiyet, bakım ve şiddet metaforlarıyla anlamlandırıldığı tespit edilmiştir. Ezgi incelendiğinde ise Hüseyni makamı kapsamında ele alındığı, sözlerin olduğu bölümün durak ve güçlü perde arasında işlendiği, giriş, ara ve bitiş müziğinin ise benzer ancak daha geniş bir ses alanı içerisinde oluşturulduğu, genel olarak birbirine yakın nota aralıkları ve benzer motifsel hareketler üzerinden yalın bir seyir izlendiği gözlenmiştir. Bu bulgular ışığında, çeşitli metafor ve duygusal söylemlerle harmanlanan sözlerin, Türk halk kültüründeki sembolleri ve imgelem evrenini kavrayabilmek yönünden zengin bir örnek teşkil ettiği, ezginin ise benzer motifsel yürüyüşleri, yanaşık hareketleri ve sade yapısıyla, sözlerin daha çok ön plana çıkarılmasına katkı sağladığı sonucuna varılmıştır.