18. YÜZYIL İTALYAN OPERA BUFFA GELENEĞİNDE UŞAK VE HİZMETÇİ ROLLERİ ÜZERİNDEN ALT SINIF TEMSİLİ VE ARİSTOKRASİ ELEŞTİRİSİ

ÖZ 18. yüzyıl opera buffa geleneği, Avrupa toplumunda sınıfsal ilişkilerin, iktidar yapılarının ve ahlâki normların sahne üzerinde eleştirel biçimde temsil edildiği bir alan olarak yorumlanabilir. Bu çalışma, opera buffayı yalnızca eğlenceye dayalı bir tür olarak değil, Aydınlanma düşüncesinin sanatsal yansımalarından biri olarak değerlendirmektedir. Çalışmanın amacı, erken dönem komik operalarda başlangıçta eğlence amaçlı güldürü unsuru olarak kurgulanan uşak ve hizmetçi rollerinin, zamanla aristokrat sınıfa yönelik politik ve ahlâki eleştiri üreten merkezi rollere dönüşüm sürecini incelemektir. Araştırmada nitel yöntemlerden doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda uşak ve hizmetçi karakter tipolojilerinin geçirdiği dönüşümün, türün etik ve ideolojik boyutlarıyla nasıl ilişkilendirildiği açıklanmıştır. Çalışmada opera buffanın erken dönem intermezzo geleneğinden başlayarak İtalya’daki gelişim süreci incelenmiştir. Bu kapsamda türün kökeni, terminolojisi, Napoli, Roma ve Venedik opera sahnelerinde şekillenen müzikal-dramatik yapısı araştırılmıştır. İnceleme kapsamında, hizmetçi ve uşak karakter tipolojilerindeki dönüşümü açık biçimde yansıtan önemli örneklerden La Serva Padrona, La Buona Figliuola, Il Barbiere di Siviglia, Le Nozze di Figaro, Don Giovanni ve Così Fan Tutte operalarına odaklanılmıştır. İnceleme sonucunda, erken dönem opera buffada başlangıçta eğlence unsuru işleviyle öne çıkan hizmetçi ve uşak rollerinin, Mozart’ın yapıtlarında seyirciyi eleştirel düşünmeye yönelten ve Aydınlanma felsefesinin toplumsal, düşünsel ve ideolojik dönüşümlerini sahne üzerinde görünür kılan çok katmanlı bir sanatsal işleve dönüştüğü ortaya konulmuştur.