GIG Ekonomisi

İnternet kullanımının yaygınlaşması ile birlikte geniş toplumsal kitleler tarafından iletişim ve bilgi teknolojilerinden günlük yaşamda yoğun bir biçimde yararlanılmaya başlamasının sonuçlarından biri de ücretli çalışma biçimlerinin bireyin özel yaşamına özgü zaman ve alanlara girmesinin daha görünür bir hal almış olmasıdır. Çalışma yaşamında teknolojinin etkinliğini arttıran ve ilk bakışta bir mekânsal özerklik olarak görünmesine karşın bu olgunun sunduğu yeni fırsat ve olanakların yanı sıra neden olduğu bazı zorluk ve sorunlar da tartışılmaya başlanmıştır (Eurofound ve ILO, 2017). Teknolojinin müşteriler ve çalışanları birbirleri ile iletişim halinde olmasını sağlamak amaçlı kullanıldığı yapı, gig ekonomisi olarak adlandırılan bu süreçte çevrimiçi (online) dijital platformlar (web, uygulamalar vd.) yaygınlaşmış, aracılı işgücü piyasaları da genişlemiştir. Oluşan bir talebi karşılamak üzere çalışanların sanal ortamda veya fiilen gerçekleştirdiği iş veya faaliyetlerden oluşan (Johnston & Land-Kazlauskas, 2019) gig ekonomisi, sanal piyasa ve dijital platformların çoğalması ve yaygınlaşması ile birlikte evden çalışma mecburiyetinde olanları da kapsayarak, pek çok kimseye yeni iş olanakları sağlamakta ya da istihdam da olanlara da ek gelir elde etme fırsatları sunmaktadır (Aloisi, 2016). Gig ekonomisi olarak adlandırılan bu yapıda faaliyet gösteren kişilerin işi seçme, kabul ya da ret etme, iş saatlerini ve faaliyet düzeylerini kendileri kararlaştırabilme ve işin çeşitli boyutlarını denetleyebilme yetkisine sahip olma gibi bir kısım esnekliklere haiz olması bu çalışma tarzının olumlu yönlerini oluştururken (Donovan, 2016; Durward, Blohm, & Leimeister, 2016; Todolí-Signes, 2017); bu tip çalışma faaliyetinde bulunanların serbest çalışan ya da bağımsız yüklenici olarak kabul edilmelerinin bir sonucu olarak istihdam güvenceleri ile iş yaşamını düzenleyen yasaların örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık imkanları gibi koruyucu olanaklarından yararlanamamaları (ILO, 2016) nedeniyle ve ayrıca bu çalışma sisteminin karakteristik yapısını oluşturan çalışan-müşteri-dijital platform arasında kurulan üçlü iş ilişkisinin “işçi-işveren” ilişkisinin geleneksel yapısını zayıflatması gibi yönleri ile de eleştirilere maruz kalmaktadır (Aloisi, 2016).