Percepcja twarzy i nadwrażliwość na bodźce społeczno-afektywne: charakterystyka uwagi społecznej w autyzmie

Abstrakt Spektrum autyzmu to zaburzenie neurorozwojowe, charakteryzujące się deficytami w zakresie komunikacji i interakcji społecznych oraz obecnością sztywnych i powtarzalnych wzorców zachowań, zainteresowań i aktywności. Trudności w rozpoznawaniu emocji i stanów emocjonalnych innych ludzi stanowią kolejną specyfikę spektrum autyzmu. Ponadto, u osób autystycznych obserwuje się atypowe wzorce uwagi wzrokowej, przejawiające się m.in. w odmiennościach w uwadze społecznej, która warunkowana jest nadwrażliwością na bodźce społeczno-afektywne, modulowaną neuronalną aktywnością autystycznych mózgów wobec informacji społecznych. Celem pracy magisterskiej było omówienie atypowych wzorców uwagi wzrokowej w autyzmie oraz wskazanie różnic w uwadze społecznej pomiędzy osobami w spektrum autyzmu a typowo rozwijającymi się. Część pracy stanowi badanie, które łączyło manipulację eksperymentalną z analizami korelacyjnymi cech autystycznych i poziomu aleksytymii. Procedura obejmowała: 1) pomiar poziomu aleksytymii i autystycznych cech oraz 2) zadanie uwagowe polegające na ocenie nasilenia dyskomfortu wobec prezentowanych w zrandomizowanej kolejności ekspresji mimicznych (gniewnych, radosnych i neutralnych twarzy), w dwóch warunkach: 1) swobodnego patrzenia oraz 2) wymuszonego patrzenia (z użyciem manipulacji eksperymentalnej). W badaniu wzięło udział 75 dorosłych uczestników, gdzie 33 z nich stanowiło grupę autystyczną, a 42 grupę kontrolną. Analizy statystyczne otrzymanych wyników potwierdziły cztery z siedmiu postawionych hipotez szczegółowych. Rezultaty badań wykazały pozytywną korelację pomiędzy poziomem autystycznych cech a aleksytymią, a także wskazały na dodatni związek pomiędzy nasileniem autystycznych cech a stopniem dyskomfortu w odpowiedzi na prezentowane ekspresje mimiczne. Zaobserwowano również pozytywną korelację między aleksytymią a nasileniem dyskomfortu wobec radosnych i neutralnych twarzy. Słowa kluczowe: spektrum autyzmu, uwaga społeczna, percepcja twarzy, nadwrażliwość społeczno-afektywna