Türkçe Eğitimi Alanında Eleştirel Düşünme: 2005-2025 Yılları Arası Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi

ÖZ. Bu araştırma, 2005-2025 yılları arasında Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında Türkçe eğitimi alanında “Eleştirel düşünme” üzerine yazılan 37 lisansüstü tezi incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemine uygun olarak doküman incelemesi tekniğiyle yürütülmüştür. Araştırmanın veri setine “eleştirel düşünme” anahtar kelimesiyle yapılan tarama sonucunda ulaşılan toplam 736 tez arasından, Türkçe eğitimi alanına ait olduğu belirlenen 37 lisansüstü tez dâhil edilmiştir. Veri analizi, tezlerin yıl ve tür dağılımları, metodolojik eğilimleri, örneklem tercihleri ve beceriler arası ilişkilendirilme durumları gibi değişkenler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre eleştirel düşünme tezlerinin %59,5'i 2020-2025 yılları arasındaki son beş yıllık dönemde üretilmiştir. Bu durum Türkçe eğitimi alanında eleştirel düşünmeye dair akademik ilginin son yıllarda hızlı şekilde yükseldiğini göstermektedir. Yapılan tezlerin %35,1'inin doktora düzeyinde olması konunun uzmanlık gerektiren derinlemesine çalışmalara konu edildiğini kanıtlamaktadır. Metodolojik olarak nitel yaklaşımlar (%40,5) baskın olmakla birlikte karma (%35,1) ve nicel (%24,3) yöntemlerin toplamdaki payı, eleştirel düşünme gibi karmaşık bir becerinin incelenmesinde dengeli bir metodolojik yaklaşımın benimsendiğini göstermektedir. Araştırmaların temel odağını %59,5 ile ortaokul öğrencileri oluşturmaktadır. Temel dil becerileri içinde ise en çok okuma becerisi (%21,6) çalışılmıştır. Buna karşın konuşma (%2,7) ve dinleme (%5,4) becerileri eleştirel düşünme çalışmaları açısından en çok ihmal edilen alanlar olarak saptanmıştır. Sonuç olarak eleştirel düşünme konusunun Türkçe eğitimi alanında büyük bir potansiyel taşıdığı ve özellikle sözlü becerilerde daha fazla akademik çalışmaya ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Araştırma Eğilimleri, Eleştirel Düşünme, Türkçe Eğitimi, Bibliyometrik Analiz, Tez İnceleme ABSTRACT This study aims to examine 37 postgraduate theses written on “critical thinking” in the field of Turkish education in the Higher Education Council National Thesis Center (YÖKTEZ) database between 2005 and 2025. The study was conducted using the document review technique in accordance with qualitative research methods. The data set for the research included 37 postgraduate theses identified as belonging to the field of Turkish language education, selected from a total of 736 theses found by searching for the keyword “critical thinking.” Data analysis was performed on variables such as the distribution of theses by year and type, methodological trends, sample preferences, and the interrelation of skills. According to the findings of the study, 59.5% of critical thinking theses were produced in the last five-year period between 2020 and 2025. This indicates that academic interest in critical thinking in the field of Turkish language education has risen rapidly in recent years. The fact that 35.1% of the theses were at the doctoral level proves that the subject is the subject of in-depth studies requiring expertise. Methodologically, qualitative approaches (40.5%) are dominant, but the combined share of mixed (35.1%) and quantitative (24.3%) methods indicates that a balanced methodological approach has been adopted in the study of a complex skill such as critical thinking. Middle school students constitute the main focus of the research at 59.5%. Among basic language skills, reading skills (21.6%) have been studied the most. In contrast, speaking (2.7%) and listening (5.4%) skills have been identified as the most neglected areas in critical thinking studies. In conclusion, it has been determined that the topic of critical thinking holds great potential in the field of Turkish language education and that there is a need for more academic work, especially in oral skills. Keywords: Research Trends, Critical Thinking, Turkish Language Education, Bibliometric Analysis, Thesis Review