ICHAK MIKROBIOTASINING EPIGENETIK MEXANIZMLAR ORQALI NEYRODEGENERATIV KASALLIKLAR RIVOJLANISHIGA TA'SIRI

So‘nggi yillarda ichak mikrobiotasi va markaziy asab tizimi o‘rtasidagi murakkab o‘zaro bog‘liqlik ilmiy jamoatchilik e’tiborini tortmoqda. Ichak–miya o‘qi orqali mikroorganizmlar nafaqat metabolik va immunologik jarayonlarni, balki gen ekspressiyasini boshqaruvchi epigenetik mexanizmlarni ham modulyatsiya qilishi aniqlanmoqda. Ushbu maqolada ichak mikrobiotasining epigenetik regulyatsiya orqali neyrodegenerativ kasalliklar — xususan, Altsgeymer va Parkinson kasalliklari patogenezidagi roli tahlil qilinadi. Ichak mikrobiotasi tomonidan ishlab chiqariladigan qisqa zanjirli yog‘ kislotalari (butirat, propionat, asetat), neyroaktiv moddalar va metabolitlar DNK metillanishi, giston modifikatsiyasi hamda mikroRNK ekspressiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu epigenetik o‘zgarishlar neyronlarning yallig‘lanishga javobi, oksidlovchi stressga chidamliligi va sinaptik plastiklik jarayonlariga ta’sir etadi. Ayniqsa, mikrobiota disbiozi holatlarida neyroinflammasiya kuchayib, neyronlarning degeneratsiyasi tezlashishi aniqlangan.