Lehçe-i Osmâni'de Hastalık Adları ve Günümüz Sözlüklerindeki Görünümleri

Sözlükler, bir toplumun dünya görüşünü, hayat tarzını, gelenek ve göreneklerini görmek, anlamak ve toplumların sosyokültürel değişiminin izini sürmek için önemli kaynaklardır. Bu amaçla Türk dili açısından önemli bir kaynak olan “Lehçe-i Osmâni” adlı sözlükteki hastalık adlarının tespit edilmesi hedeflenmektedir. Çalışmada Ahmet Vefik Paşa’nın Lehçe-i Osmâni Sözlüğünün 2000 yılında Recep Toparlı’nın aktarıp yayına hazırladığı ve Türk Dil Kurumu tarafından basılan sözlük kullanılmıştır. Elde edilen veriler Güncel Türkçe Sözlük, Derleme Sözlüğü, Tarama Sözlüğü, Bilim ve Sanat Terimleri Sözlükleri (çevrimiçi) karşılaştırılarak hastalık adlarının tarihsel seyir içinde ve günümüzdeki durumu incelenmeye çalışılacaktır. Hastalık adlarının tıp terimleri içinde önemli bir yeri vardır. Elde edilen verilerde; ölüm, korku vb. gibi hastalık adlarının da tabu olarak görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu maksatla hastalık adlarının örtmece sözler ve güzellemelerle; benzetmelerle, söz öbekleri ve deyimlerle isimlendirildiği görülmektedir. Taranan sözlükte insan, hayvan ve bitki hastalıkları ile tedavi yöntemlerinin olduğu 246 sözcük tespit edilmiştir. Kaydedilen sözcüklerin günümüz sözlüklerindeki durumu üzerinde incelemeler yapılmıştır. Sözlükte hastalık adlarına Türkçe isimler türetildiği görülmüş ve bazı tıp terimlerinin Türkçe isimlerden oluştuğu kayda geçirilmiştir. Bu sözcükler alıntı sözcük ve kavramların Türkçe kökenli sözcüklerle de ifade edilebileceğinin göstergesidir. Anahtar Kelimeler: Lehçe-i Osmâni, Söz Varlığı, Hastalık Adları, Örtmece