XVII. Yüzyılda Sahibü'l Hayrat Bir Ağa: Hazine Kethüdası Merhum Said Mustafa Ağa ibn-i Muhammed' in Kurduğu Vakıf ve Vakıfnâmesi

Osmanlı Devleti mali açıdan para,mücevher veeşyaların depolandığı padişahın özel hazinesi olan iç hazine ve bütün gelirlerin toplandığı dış hazine olmak üzere iki büyük hazineye sahiptir.Hazine kethüdası, Enderun’a bağlıhazine koğuşunun zabitiydi. Bu göreve padişahın en yakınında bulunan hizmet grubuna has odalı ağalar atanmaktadır. On yedinci yüzyılın ortalarında iç hazineyi idare eden personelin başında hazinedar başı ve onun yanında hazinedar başının yardımcısı olarak hazine kethüdası bulunurdu. Daha sonra hazine kethüdası hazinenin başına getirilerek hazine gelir giderlerinin tespiti hususunda sorumlu tutulmuştur. Burada bahsi geçen sahibü’l hayrat, ifadesi hayır yapmak amacı ile meydana getirilen vakıf eser sahibi demektir. Vakıflar, dinî, sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan farklı türleri bulunmakla beraber bunlar içerisinde yer alan para vakfına dair uygulamada nakit para vakfedilmekte olup bu suretle vakfa konu olan ana sermaye olduğu gibi korunmakta, para çeşitli şekillerde işletilerek vakıf giderleri için gelir elde edilmekte ve bu gelir vakfiyede öngörülen hizmetlerin finansmanında kullanılmaktadır. 17. yüzyılda kurulduğu bilinen bir para vakfı örneği olarak bu çalışmada ele alınan konu, Hazine Ağası Mustafa Ağa’nın kurduğu vakfın nasıl idare edileceği, hademe-i hayrata verilecek yevmiyeler hakkındaki vakıfnâme suretinin tahliline yönelik olacaktır. Bu sayede Osmanlı vakıf kültürü ve vakıf kurucularının sadece belli bir zümreden ibaret olmadığı toplumun farklı kesimleri nezdinde de vakıf kurucularının mevcudiyetine isabet olunabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sahibü’l hayrat, Para Vakfı, Hazine, Kethüda, Vakfiye