TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O'ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH

Ushbu maqolada tadqiqot dizaynini ishlab chiqish jarayonida gipotezalarni shakllantirish, o‘zgaruvchilartizimini tanlash hamda ekonometrik identifikatsiya strategiyasini asoslash masalalari metodologik jihatdan yoritiladi.Tadqiqot jarayoni “muammo–nazariya–gipoteza–o‘lchash–identifikatsiya–baholash–tekshiruv” zanjiri sifatida talqinqilinib, har bir bosqichda yuzaga keladigan asosiy xatoliklar — o‘lchash xatosi, tanlanma seleksiyasi, endogenlik,o‘tkazib yuborilgan o‘zgaruvchilar xatosi (omitted variable bias), teskari sababiylik va boshqa tahdidlar — hamda ularnikamaytirish yo‘llari tizimlashtiriladi. Maqolada gipotezalarni testlanadigan va falsifikatsiya qilinadigan shaklga keltirish,sababiy (kausal) savolni aniqlashtirish, konseptual model asosida o‘zgaruvchilarni operatsionallashtirish, indikatorlar vaproksi o‘zgaruvchilarni tanlash mezonlari muhokama qilinadi. Identifikatsiya strategiyalari sifatida randomizatsiya, tabiiytajribalar, instrumental o‘zgaruvchilar, farqlar farqi (DiD), regressiya diskontinuiteti (RD), panel ma’lumotlar va fiksirlanganeffektlar, moslashtirish (matching) hamda sintetik nazorat yondashuvlarining asosiy taxminlari va diagnostik testlariyoritiladi. “Natijalar” bo‘limida ta’lim dasturi samaradorligini baholash misolida gipotezalar, o‘zgaruvchilar matritsasi,identifikatsiya strategiyasini tanlash mantiqi hamda jadval va sxematik tasvirlar keltiriladi. Xulosa qismida tadqiqotdizaynining sifat ko‘rsatkichlari, ishonchlilik va takrorlanish (replicability) talablarini ta’minlash bo‘yicha amaliy tavsiyalarberiladi.