Ulusal Literatür Ekosisteminde Konumlanan Tüketici Etnosentrizmi Olgusuna Yönelik Kuramsal Bir Model Önerisi

Bu çalışma, ulusal literatür ekosisteminde tüketici etnosentrizmi olgusunu ele alan tez ve makaleleri sistematik bir çerçevede inceleyerek, söz konusu çalışmaların ortaya koyduğu temalar doğrultusunda bütüncül bir kuramsal model önerisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, 2020–2025 yılları arasında DergiPark ve Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nde yayımlanan ve “tüketici etnosentrizmi” anahtar kelimesiyle erişilebilen toplam 41 çalışma (21 yüksek lisans tezi, 3 doktora tezi ve 17 makale) SPAR-4-SLR Protokolü kapsamında sistematik literatür taramasına tabi tutulmuştur. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yaklaşımıyla yürütülmüş; veriler araştırmacı tarafından geliştirilen Araştırma İnceleme Formu aracılığıyla toplanarak içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışma bulguları, tüketici etnosentrizminin ulusal literatürde ağırlıklı olarak satın alma niyeti, marka temelli değişkenler ve boykot davranışları bağlamında ele alındığını göstermektedir. Buna karşılık algısal, duygusal ve kimlik temelli değişkenlerin görece sınırlı sayıda çalışmada incelendiği; özellikle aracı değişken kullanımının oldukça düşük düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. İncelenen çalışmaların tamamının nicel yöntemlerle yürütülmüş olması, literatürde betimleyici ve sonuç odaklı bir yaklaşımın baskın olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, tüketici etnosentrizminin çok boyutlu yapısını açıklayabilecek daha derinlikli ve bütüncül kuramsal modellere duyulan ihtiyacı açık biçimde göstermektedir. Bu bağlamda çalışma kapsamında, tüketici etnosentrizmini hem çeşitli bireysel, sosyal ve kültürel faktörlerden etkilenen hem de belirli tutum ve davranışları etkileyen dinamik bir yapı olarak ele alan kuramsal bir model önerisi geliştirilmiştir. Önerilen modelin, gelecekte gerçekleştirilecek ampirik çalışmalar için bütüncül bir kuramsal çerçeve sunarak literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.