जगतककरण व शशवत शत

हा संशोधन लेख जागतिकीकरणाचा भारतीय शेती व विशेषतः शाश्वत शेतीवर झालेल्या परिणामांचा सविस्तर अभ्यास करतो. 1991 नंतर स्वीकारलेल्या उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरणाच्या धोरणांमुळे कृषी क्षेत्रात काही सकारात्मक बदल झाले असले, तरी त्याचे बहुसंख्य शेतकऱ्यांवर नकारात्मक परिणाम अधिक प्रकर्षाने दिसून येतात. आयात-निर्यात धोरणे, बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचा प्रभाव, कृषी आदानांच्या वाढत्या किंमती, अपुरी शासकीय मदत व अनुदान यांमुळे लहान व अल्पभूधारक शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत. परिणामी शेतीची शाश्वतता, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संरक्षण व पर्यावरणीय संतुलन धोक्यात आले आहे. लेखात शाश्वत शेतीची संकल्पना स्पष्ट करताना पारंपरिक भारतीय शेती हीच मूलत: शाश्वत होती, असे प्रतिपादन करण्यात आले आहे. जागतिकीकरण अपरिहार्य असले तरी शेतकरी-केंद्रित धोरणे, सेंद्रिय शेती, जैवविविधतेचे संवर्धन, जलसंधारण व सामाजिक न्याय यांवर भर दिल्याशिवाय शाश्वत शेतीचा खरा विकास शक्य नाही, असा निष्कर्ष मांडण्यात आला आहे.