जगतक तपमन वढच (गलबल वरमग) भरतय समजवरल परणम: एक समजशसतरय अभयस

हा शोधनिबंध जागतिक तापमानवाढ (ग्लोबल वार्मिंग) या गंभीर पर्यावरणीय व सामाजिक समस्येचा समाजशास्त्रीय दृष्टिकोनातून अभ्यास करतो. मानवी विकासाच्या अतिरेकी प्रक्रियेमुळे पर्यावरणाचा ऱ्हास होऊन जागतिक तापमानात सातत्याने वाढ होत आहे. ही समस्या केवळ पर्यावरणापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक, आर्थिक, राजकीय व सांस्कृतिक पातळीवर मानवी जीवनावर खोलवर परिणाम घडवून आणते. भारतासारख्या विकसनशील देशात गरीब, शेतकरी, महिला, आदिवासी व वंचित घटकांवर जागतिक तापमानवाढीचे परिणाम अधिक तीव्र स्वरूपात दिसून येतात. या अभ्यासात जागतिक तापमानवाढीची संकल्पना, कारणे, सद्यस्थिती तसेच भारतीय समाजावरील परिणामांचा सविस्तर आढावा घेण्यात आला आहे. आरोग्य, अन्न व पाणी सुरक्षा, स्थलांतर, सामाजिक असमानता, सांस्कृतिक जीवनशैली, पर्यावरणीय समतोल आणि सामाजिक-आर्थिक रचना यांवर होणारे दुष्परिणाम अधोरेखित करण्यात आले आहेत. तसेच हरित ऊर्जा वापर, वृक्षारोपण, जलसंधारण, टिकाऊ शेती, हवामान न्याय आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य यांसारख्या उपाययोजनांवर भर देण्यात आला आहे. एकूणच, जागतिक तापमानवाढ ही बहुआयामी सामाजिक समस्या असून तिचा सामना करण्यासाठी समाजशास्त्रीय दृष्टिकोनातून जागृती, धोरणात्मक बदल आणि सामूहिक प्रयत्न आवश्यक आहेत, असा निष्कर्ष मांडण्यात आला आहे.