Türkiye'de Çevre Etiği Konulu Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi (1999-2024)

Çevre etiği, insanla doğal çevre arasındaki ilişkilerin ahlaki boyutunu sorgulayan ve disiplinler arası niteliğiyle giderek daha fazla önem kazanan bir alandır. Küresel ölçekte artan çevre sorunları, sürdürülebilirlik ve ekolojik adalet tartışmaları, bu alanın bilimsel olarak literatürde görünürlüğünü artırmaktadır. Türkiye’de çevre etiği üzerine 1999 yılından itibaren hazırlanan lisansüstü tezler, yalnızca alanın gelişim sürecini ve akademik yönelimlerini değil, aynı zamanda lisansüstü tez çalışmalarında çevre sorunlarına ve etik boyutuna yaklaşımını anlamak açısından da önemli bir veri kaynağıdır. Bu çalışma, 1999-2024 yılları arasında YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yayımlanmış çevre etiği konulu 41 yüksek lisans ve 21 doktora olmak üzere toplamda 62 lisansüstü tezi inceleyerek bilimsel çalışmalarda çevre etiğine bakış açısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada betimsel analiz, içerik çözümlemesi ve istatistiksel yöntemler birlikte kullanılmış; tezler yıllara, üniversitelere, enstitülere, konu alanlarına, araştırma yöntemlerine, veri toplama araçlarına ve kuramsal çerçevelerine göre değerlendirilmiştir. Bulgular, özellikle 2013 yılından itibaren tez sayısında belirgin bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde olması, doktora çalışmalarının ise sınırlı kalması dikkat çekmektedir. Üniversiteler bazında Ankara Üniversitesi öne çıkarken, enstitü düzeyinde Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinin ağırlık kazandığı görülmüştür. Konu alanı dağılımında eğitim ve kamu yönetimi yoğunluğu dikkat çekerken, felsefe tezleri kuramsal katkılarıyla önem kazanmıştır. Yöntem açısından nitel çalışmaların ağırlıkta olduğu, nicel yöntemlerin kayda değer bir orana sahip bulunduğu, karma yöntemlerin ise sınırlı düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Veri toplama araçları açısından ölçek ve anketlerin öne çıktığı, derinlemesine mülakat ve odak grup gibi tekniklerin ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. İncelenen lisansüstü tezler, coğrafya ve coğrafya eğitimi açısından değerlendirildiğinde çevre etiği yalnızca felsefi ya da politik bir tartışma değil, aynı zamanda mekân-insan etkileşimini anlamaya yönelik araştırmalarda etik sorumlulukların belirleyici olduğu bir boyutu temsil etmektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de çevre etiği tezlerinde 2013’ten itibaren belirgin bir artış görülmekle birlikte, yöntemsel çeşitliliğin, disiplinler arası bütünleşmenin, uluslararası literatürle etkileşimin ve özellikle doktora düzeyindeki araştırma desteğinin güçlendirilmesi gerekmektedir.