भरतय परयटन वकस महमडळ (ITDC): कमगर – एक वशलषणतमक दषटकषप

पर्यटन हा आधुनिक काळातील जागतिक अर्थव्यवस्थेचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक बनला आहे. अनेक विकसित आणि विकसनशील देशांनी पर्यटन क्षेत्राचा उपयोग राष्ट्रीय उत्पन्न वाढविणे, रोजगार निर्मिती करणे, सांस्कृतिक ओळख वृद्धिंगत करणे आणि आंतरराष्ट्रीय संबंध दृढ करण्यासाठी केला आहे. भारतासारख्या प्राचीन सांस्कृतिक परंपरा, वैविध्यपूर्ण भौगोलिक रचना, ऐतिहासिक वारसा, धार्मिक स्थळे आणि नैसर्गिक सौंदर्य असलेल्या देशासाठी पर्यटन विकास हे केवळ आर्थिक साधन नसून सामाजिक आणि सांस्कृतिक परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम आहे. भारत सरकारने पर्यटन क्षेत्राचा नियोजित आणि संस्थात्मक विकास साधण्यासाठी विविध धोरणे राबविली असून त्यामध्ये भारतीय पर्यटन विकास महामंडळ (India Tourism Development Corporation – ITDC) या संस्थेचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्रस्तुत संशोधन लेखात ITDC च्या स्थापनेची पार्श्वभूमी, ऐतिहासिक विकास, धोरणात्मक उद्दिष्टे, कार्यक्षेत्र, आर्थिक कामगिरी, सामाजिक व सांस्कृतिक योगदान, तसेच बदलत्या जागतिक पर्यटन परिस्थितीत महामंडळासमोरील आव्हाने आणि भविष्यातील संधी यांचा सखोल व विश्लेषणात्मक अभ्यास केला आहे. या अभ्यासातून ITDC च्या कामगिरीचे सर्वांगिण मूल्यांकन करता येते आणि भारतीय पर्यटन क्षेत्रातील तिच्या स्थानाची स्पष्ट कल्पना येते.