Çuvaş Türkçesinde +pA Ekinin İşlevleri

Ekler, dilin geçirdiği değişimlere paralel olarak üstlendikleri farklı işlevlerle, dildeki anlatım olanaklarını zenginleştirmektedir. Çuvaş Türkçesindeki +pA (+pAlA, +pAlAn) eki, bu değişimin en dikkat çekici örneklerinden biridir. Kökeni Eski Türkçe dönemindeki “birlä” edatına dayanan bu yapı, tarihsel süreçte çeşitli fonetik ve morfolojik değişimler geçirerek Çuvaş Türkçesinde varlığını sürdürmüştür. Ancak ekin edat kökenli olması ve gramerleşme süreci, literatürde vasıta hâli, birliktelik eki veya araç durumu gibi farklı isimlendirmelere ve terminolojik karmaşaya yol açmıştır. Söz konusu ek, Çuvaş Türkçesinde sadece bir çekim eki olarak değil, işlevsel esnekliği sayesinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu çalışmada, gramer kitaplarında verilen standart işlevlerin ötesine geçilerek, ekin dildeki çok katmanlı yapısı bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışma örneklemi için Çuvaş edebiyatının farklı dönemlerini ve türlerini (roman, hikâye, anlatı) temsil eden beş edebî eser taranmıştır. Elde edilen bulgular ışığında ekin işlevleri üç ana başlıkta tasnif edilmiştir. Morfolojik olarak ekin hem çekim eki hem de kalıplaşarak zarf türeten bir yapım eki işlevi gördüğü tespit edilmiştir. Semantik açıdan; temel vasıta ve birliktelik anlamlarının yanı sıra sebep, zaman, durum, güzergâh ve karşılıklılık gibi çeşitli anlam ilgileri kurduğu belirlenmiştir. Sentaktik boyutta ise ekin, cümle içinde farklı anlam ilgileriyle zarf tümleçleri oluşturmasının yanında kelime gruplarını ve cümleleri birbirine bağlayarak “ve, ile” bağlaçlarına denk düşen bir bağlama işlevi üstlendiği ortaya konulmuştur. Bu çalışma, +pA ekinin işlevsel çeşitliliğini zengin örneklerle sunarak literatürdeki sınıflandırma eksikliğini gidermeyi amaçlamaktadır.