GAZ VA GAZ KONDENSATINI YIG'ISH VA TAYYORLASH TIZIMLARI UCHUN ZAMONAVIY LOYIHALASH USULLARI TAHLILI

Mamlakat gaz sanoatini rivojlantirish strategiyasining eng muhim tarkibiy qismlaridan biri — 2007-yilda qabulqilingan gazni qazib olish, tashish va yetkazib berishning yagona tizimini yaratish bo‘yicha davlat dasturidir. Dasturningasosiy xususiyati barcha uglevodorod komponentlari hamda geliyni kompleks ravishda o‘zlashtirish zaruratidan iborat.Ushbu dasturni amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan asosiy ishlab chiqarish majmualari gaz qazib olish markazlari vazamonaviy loyihaga kiritilgan korxonalardir.Gaz quvurlarini samarali boshqarish muammolarini hal etish gaz quvurlari texnologik inshootlarining butun zanjiribo‘yicha ish rejimlarini modellashtirish va optimal rejalashtirish vazifalarini qamrab oladi. Mazkur muammolarni yechishquduqlardan siquv kompressor stansiyasigacha (SKS) bo‘lgan, gaz qazib oluvchi korxona tomonidan boshqariladiganinshootlar modellarini integratsiyalashga asoslanadi.Hozirgi vaqtda PIPESIM, OLGA (Schlumberger) va boshqa zamonaviy modellashtirish tizimlarining imkoniyatlaribilan yer osti boyliklaridan foydalanuvchilarning ushbu jarayonlarni yagona tizim sifatida ko‘rib chiqish va boshqarishehtiyojlari o‘rtasida sezilarli tafovut saqlanib qolmoqda. Bu tafovut, asosan, butun gaz qazib olish majmuasiningbarqaror va nobarqaror ish rejimlarini modellashtirish uchun matematik modellar hamda algoritmlarning yetishmasligibilan bog‘liq. Odatda bunday majmua quduqlar, gaz quduqlari tarmoqlari, kon gazini yig‘ish tarmoqlari (KGYT), gaznidastlabki tayyorlash qurilmalari (GDTQ), konlararo gazni yig‘ish kollektorlari (KGYK), integratsiyalashgan gazni komplekstayyorlash qurilmalari (GKTQ), siquv kompressor stansiyalari (SKS) va magistral gaz quvurlarini (MGQ) o‘z ichiga oladi.Ushbu ishda geliyni o‘z ichiga olgan gazlarni tayyorlash xususiyatlarini hisobga olgan holda “quduqlar – GYT – GDTQ– KGYK – GKTQ – membranali geliy konsentratini ajratish qurilmasi (MGKAQ) – SKS” texnologik zanjiri ko‘rib chiqiladi.Shunday qilib, gaz ishlab chiqarish kompleksining rejimlarini modellashtirish va boshqarish bo‘yicha texnologikmuammolarni hal etishga qaratilgan matematik usullar hamda algoritmlarni ishlab chiqish hozirgi kunda dolzarb vazifahisoblanadi.