కదకర మళవకగనమతర నటకనవద: అనశలన

కందుకూరి వీరేశలింగం ఒక పండిత ప్రవరుడు, ప్రథమ సాంఘిక సంస్కర్త. ఆయన రచనలు సమాజానికి మార్గదర్శనం చేసాయి. కాళిదాసు రచించిన మాళవికాగ్నిమిత్రం నాటకాన్ని తెలుగులోకి అనువదించడం ఆయన సంస్కరణాభిలాషలో కీలకమైన చర్య. స్త్రీవిద్య, విధవా వివాహం, సర్వమత సమభావం, మూఢవిశ్వాస నిర్మూలన వంటి ప్రధానలక్ష్యాల సాధనకు ఈ అనువాదం ఒక బలమైన మాధ్యమంగా పనిచేసిందని తెలియజెప్పడం ఈ పరిశోధన వ్యాసం ప్రధానోద్దేశం. ఈ సామాజికాంశాలు నేటికీ కనిపిస్తున్నాయి. కాబట్టి ఇటువంటి అధ్యయనాల ఆవశ్యకత స్పష్టం. ఈ శీర్షిక కందుకూరి అనువాదవ్యూహాలను, సామాజికలక్ష్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. పూర్వ అనువాదాలతో పోల్చుకుంటూ, వీరేశలింగం అనువదించిన మాళవికాగ్నిమిత్రం నాటకాన్ని ప్రాథమిక ఆధారంగా పరిశోధించడమైనది. మూల సంస్కృత పాఠం, ఇతర తెలుగు అనువాదాలను సహాయకాలుగా ఉపయోగించడమైనది. ఈ పరిశోధన కందుకూరి అనువాదంలో చోటు చేసుకున్న మార్పులు, చేర్పులు, తొలగింపులను విశ్లేషించింది, అనువాదకుని ఆశయాలను, సామాజిక దృష్టిని అర్థం చేసుకునే పద్ధతిని అనుసరించింది. నాటకంలోని 96 శ్లోకాలలో 94కి పద్య అనువాదం చేయడం, కేవలం రెండు శ్లోకాలకు గద్యం రాయడం వంటి వివరాలు పరిశోధన పరిధిని వెల్లడిస్తాయి. నాందీ శ్లోకంలో చేసిన మార్పులు, భాసుడు ధావకుడు అనే పేర్ల ప్రయోగం, నాట్యాచార్యుల పోలికలు, మాళవిక నైజ వర్ణనలు, మధ్యాహ్న వర్ణన, మూఢవిశ్వాసాలకు సంబంధించిన 'నాగ' పదం తొలగింపు, 'కన్దు' పదం 'మంగలం'గా మార్పు, 'మత్స్యణ్ణికా' స్థానంలో 'పానకపు కుండ' వాడకం, 'తేనెటీగ' పోలిక పరిత్యాగం వంటి అనేక ఉదాహరణలతో వీరేశలింగం తన సంస్కరణాశయాలను అనువాదంలో ఎలా నిక్షిప్తం చేసారో ఈ అధ్యయనం వివరంగా తెలియజేస్తుంది. స్త్రీవిద్య ప్రాముఖ్యత, విధవా పునర్వివాహాలకు పరోక్ష ప్రోత్సాహం, అన్యమతాల గౌరవం, అంధవిశ్వాసాల నిర్మూలన అనే వీరేశలింగం ఆశయాలు ఈ అనువాదంలో స్పష్టంగా ఆవిష్కృతమయ్యాయి. ఆయన భాషాశైలి సులభ గ్రాంథికం, తెలుగు పదాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది, అన్వయ క్లిష్టత ఉండదు, సుదీర్ఘ సమాసాలకు దూరంగా ఉంటుంది. వలపల గిలక వాడకం లాంటి లిపి మార్పులు ఆయన సరళీకరణా దృష్టిని సూచిస్తాయి. ఈ పరిశోధన కందుకూరి సాహిత్యకృషి కేవలం ఒక అనువాదం మాత్రమే కాక, సామాజిక పరివర్తనకు దోహదపడిన ఆయుధమని స్పష్టం చేస్తుంది. భవిష్యత్ పరిశోధనలకు ఆయన ఇతర అనువాదాలపై, సమకాలీన సంస్కరణాపద్ధతులపై అధ్యయనాలకు ఇది మార్గం సుగమం చేస్తుంది.