हरत अरथवयवसथ आण शशवत वयवसय पदधत

एकविसाव्या शतकात जागतिक अर्थव्यवस्थेसमोर हवामान बदल (Climate Change), जागतिक तापमान वाढ (Global Warming), पर्यावरणीय ऱ्हास आणि नैसर्गिक संसाधनांची झपाट्याने होणारी कमतरता ही अत्यंत गंभीर आव्हाने उभी राहिली आहेत. औद्योगिक क्रांतीपासून चालत आलेल्या पारंपरिक 'रैखिक आर्थिक मॉडेल' (Linear Economic Model - Take, Make, Dispose) मुळे नैसर्गिक चक्राचे संतुलन बिघडले असून कार्बन उत्सर्जनात प्रचंड वाढ झाली आहे. या संकटमय पार्श्वभूमीवर, 'हरित अर्थव्यवस्था' (Green Economy) आणि 'शाश्वत व्यवसाय पद्धती' (Sustainable Business Practices) या केवळ संकल्पना न राहता जागतिक विकासाचे अनिवार्य मापदंड ठरत आहेत. प्रस्तुत संशोधन लेखाचा मुख्य उद्देश हरित अर्थव्यवस्थेची सैद्धांतिक मांडणी करणे आणि उद्योग क्षेत्रात शाश्वत कार्यप्रणाली कशा प्रकारे राबवता येईल, याचे सविस्तर विश्लेषण करणे हा आहे. यामध्ये 'ट्रिपल बॉटम लाईन' (नफा, लोक आणि पर्यावरण) या तत्त्वाचा व्यवसायातील अंतर्भाव आणि उत्पादनापासून ते वितरणापर्यंतच्या प्रक्रियेत होणारे बदल अभ्यासले आहेत. सदर अभ्यास हा प्रामुख्याने दुय्यम माहितीच्या (Secondary Data) आधारे करण्यात आला असून, त्यात संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम (UNEP), जागतिक बँक आणि भारतातील 'नीती आयोग' यांच्या अहवालांचे संदर्भ घेतले आहेत. शाश्वत व्यवसाय पद्धतींमुळे केवळ पर्यावरणाचे रक्षण होत नाही, तर दीर्घकाळात उद्योगांची कार्यक्षमता वाढून ते अधिक स्पर्धात्मक बनतात. भविष्यातील 'नेट झिरो' (Net Zero) उत्सर्जनाचे लक्ष्य गाठण्यासाठी धोरणात्मक बदल, हरित वित्तपुरवठा (Green Finance) आणि तांत्रिक नवकल्पनांची अंमलबजावणी करणे अपरिहार्य असल्याचे या लेखात स्पष्ट करण्यात आले आहे.