СИРКАДИК РИТМ ВА ЮРАК ҚОН ТОМИР КАСАЛЛИКЛАРИ ХАВФИ
Abstract
Резюме. Сиркадик ритмлар организмнинг юрак-қон томир ва метаболик тизимларини вақт жиҳатдан мувофиқлаштирувчи фундаментал биологик механизмдир. Ушбу ритмлар марказий ва периферик молекуляр соатлар орқали бошқарилади ҳамда қон босими, юрак уриш тезлиги, эндотелиал функция, глюкоза алмашинуви ва вегетатив балансни тартибга солади. Замонавий ҳаёт тарзига хос бўлган сиркадик бузилишлар — тунги иш режими, сунъий ёруғлик, тартибсиз уйқу ва нотўғри овқатланиш — кардиометаболик касалликлар хавфини сезиларли оширади. Мелатонин сиркадик тизимнинг асосий нейроэндокрин сигнали сифатида антиоксидант, яллиғланишга қарши ва вазопротектив хусусиятларга эга бўлиб, хронотерапевтик стратегияларда муҳим ўрин тутади. Ушбу мақолада сиркадик биологиянинг молекуляр асослари, юрак-қон томир физиологияси билан интеграцияси, бузилишларнинг патофизиологияси ва клиник қўлланилиши кенг ёритилади. Калит сўзлар: сиркадик ритм, юрак хуружи, аритмиялар, миокард инфаркти, инсульт, мелатонин, кортизол, симпатик тизим, юрак қон-томир касалликлари.
Fields of Study & Subjects
Circadian rhythm and melatonin
Sleep and Work-Related Fatigue
Cardiac electrophysiology and arrhythmias
Publication details
- Journal / source
- Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)
- Publication date
- 27 February 2026
- Language
- RU