Yalan Haberlerin Haber Değeri, Yapısal Özellikleri ve Dolaşım Biçimleri: Teyitli Örnekler Üzerinden Bir Analiz.

Haber üretim ve tüketiminde yeni medya ortamlarının öne çıkmasıyla birlikte yalan ve yanıltıcı içerikler, bilgi kirliliğine yol açmasının yanı sıra kamusal tartışmaları, toplumsal algıları ve siyasal süreçleri etkileyen önemli bir sorun haline gelişmiştir. Bu tür içerikler çoğu zaman doğrulukları sorgulanmaksızın tüketilmekte, haber biçimine benzer sunumlarına bağlı olarak geniş kitleler tarafından “gerçek” olarak algılanabilmektedir. Bu çalışma, yalan haber sorununu içerik doğruluğu tartışmasının ötesine taşıyarak, medyada dolaşıma sokulan yanlış-yanıltıcı içeriklerin hangi habercilik kodları aracılığıyla “haber gibi” sunulduğunu açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye’de dezenformasyonla mücadele eden platformlardan teyit.org tarafından 01.09.2024- 01.10.2025 tarihleri arasında yanlış ya da yanıltıcı olarak işaretlenmiş 583 içerik ele alınmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemi esas alınarak örnekleme dahil edilen içerikler, haber değerleri, 5N-1K uygulaması, kurgu formatı, nesnellik, görsel kullanım ve dolaşım kanalları gibi kategoriler üzerinden içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma bulguları, yalan haberlerin gazetecilikte önemli ve kamusal etki potansiyeli yüksek güvenlik ve siyaset gibi toplumsal hassasiyet içeren konulara odaklandığını, haber değerlerinden özellikle olumsuzluk, güncellik, etki ve sürpriz unsurları yoğun biçimde kullandığını göstermektedir. Bu tür içeriklerin gazetecilik değerlerini, yapılarını ve sunum stillerini stratejik olarak taklit ederken epistemik temellerini baltalayan bir uygulama olarak anlaşılması gerektiği sonucuna varılmıştır.