Ta'lim jarayonida gamifikatsiya va didaktik o'yinlar orqali metakognitiv kompetensiyalarni shakllantirish metodikasi

Maqolada gamifikatsiya va didaktik o‘yinlar orqali o‘quvchilarda metakognitiv kompetensiyalarni shakllantirishmasalasi nazariy jihatdan tahlil qilinadi. O‘zbekiston ta’lim tizimidagi dolzarb muammolar hamda “Yangi O‘zbekiston”taraqqiyot strategiyasi (PF-60, 2022-yil) doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar nuqtai nazaridan asosiy pedagogiknazariyalar ko‘rib chiqiladi va ularning amaliy ahamiyati yoritiladi. Metakognitsiya tushunchasining ilmiy asoslari Jon Flavell(1976-yil), Ann Brown (1987-yil) va Barry Zimmerman (2000-yil) nazariyalari asosida tahlil etiladi. Metakognitiv kompetensiyalarningto‘rtta asosiy komponenti – rejalashtirish, monitoring, baholash va refleksiya – didaktik o‘yinlar muhitidaqanday namoyon bo‘lishi ochib beriladi. Gamifikatsiyaning pedagogik samaradorligi Deci va Ryan (1985-yil) tomonidanishlab chiqilgan o‘z-o‘zini aniqlash nazariyasi hamda Csikszentmihalyi (1990-yil) oqim nazariyasi asosida asoslanadi.Didaktik o‘yinlarning metakognitsiyaga ta’siri Vigotskiyning yaqin rivojlanish zonasi konsepsiyasi doirasida uchta mexanizmorqali izohlanadi: tezkor teskari aloqa, xavfsiz sinov muhiti va kognitiv yukni optimallashtirish. Shuningdek, O‘zbektadqiqotchilari O‘rinboyev M.I., Pardayeva M.D., Davletov N.K. va boshqalarning ilmiy ishlari ham tahlilga jalb etiladi.PISA-2022 tadqiqoti natijalari metakognitiv ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan o‘quvchilarning akademik muvaffaqiyati sezilarlidarajada yuqori ekanligini tasdiqlaydi. Maqola xulosasida gamifikatsiya va didaktik o‘yinlarni ta’lim jarayoniga integratsiyaqilish metakognitiv kompetensiyalarni rivojlantirishning samarali yo‘li ekanligi ilmiy jihatdan asoslanadi.