ยุทธศาสตร์ ความเป็นไปได้ทางนิติบัญญัติ และการบริหารความเสี่ยงเชิงโครงสร้างในการจัดตั้งสหภาพแรงงานระดับจังหวัดในประเทศไทย (วาระปี 2569)

AI Drafting ตลอดระยะเวลากว่า 5 ทศวรรษ ระบบแรงงานสัมพันธ์ของไทยถูกครอบงำด้วยกระบวนทัศน์ "สหภาพแรงงานรายสถานประกอบการ" (Enterprise Unionism) ซึ่งเป็นผลพวงจากพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 กฎหมายฉบับนี้ถูกออกแบบมาเพื่อแบ่งแยกและปกครอง (Divide and Rule) โดยกำหนดให้ผู้ที่จะจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ต้องเป็นลูกจ้างของนายจ้างคนเดียวกัน หรืออยู่ในกิจการประเภทเดียวกันเท่านั้น ข้อจำกัดนี้ส่งผลให้ขบวนการแรงงานไทยมีลักษณะกระจัดกระจาย (Fragmented) ขาดเอกภาพ และเปราะบางอย่างยิ่งต่อการปิดกิจการหรือการย้ายฐานการผลิต ข้อมูลเชิงประจักษ์ในปี 2569 ชี้ให้เห็นว่า แรงงานกว่า 20.2 ล้านคน หรือร้อยละ 51 ของกำลังแรงงานทั้งหมด เป็นแรงงานนอกระบบ (Informal Sector) ซึ่งประกอบด้วยเกษตรกร ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย และกลุ่มแรงงานแพลตฟอร์ม (Gig Workers) บุคคลเหล่านี้ถูกกีดกันออกจากสิทธิการรวมตัวตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ฉบับเดิม ทำให้ไม่สามารถเข้าถึงกลไกการเจรจาต่อรองและสวัสดิการสังคมได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย สถานการณ์นี้สร้างความเหลื่อมล้ำรุนแรงและทำให้ประเทศไทยติดอยู่ในกับดักรายได้ปานกลางเนื่องจากคุณภาพชีวิตของคนทำงานไม่ได้รับการยกระดับ