SO'ZLASHUV USLUBI VA UNDA QO'LLANGAN FRAZEOLOGIZMLARNING FUNKSIONAL-STILISTIK VAZIFALARI

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Umida Rashidova
Cited by: 0

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Frazeologiya til tizimida barqarorlik xususiyatiga ega bo‘lgan murakkab birliklarni tadqiq etadi. Bunday turg‘un birikmalar semantik va grammatik jihatdan bo‘linmas yaxlit tuzilma sifatida namoyon bo‘ladi. Frazeologik birliklarning ko‘lami va tarkibi borasidagi turlicha yondashuvlar frazeologik stilistikaning tadqiqot obyekti hamda chegaralarini aniq belgilashni ma’lum darajada murakkablashtirmoqda. Frazeologizmlarning uslubiy imkoniyati, badiiy ifodaviylikni yuzaga keltirishdagi o‘rni hamda nutq turlariga bog‘liq holda bajaradigan funksiyalaridagi farqlanishlarni o‘rganish frazeologik stilistikaning asosiy vazifasini tashkil etadi. So‘zlashuv nutqiga xos frazeologik birliklar o‘zbek tili frazeologik zaxirasining salmoqli qismini, ya’ni deyarli yarmidan ortig‘ini tashkil etib, qo‘llanish faolligi jihatidan boshqa funksional uslublardan ustun turadi. Uslubiy tasnifga ko‘ra, ular nofaol qatlamga mansub bo‘lib, asosan norasmiy muloqot muhitida ishlatiladi. Bunday iboralarning nutqda qo‘llanishi gapning rasmiy emasligini, suhbatning tabiiy, erkin va sodda tarzda kechayotganini ko‘rsatadi. Shu bois ular maishiy hayotda, og‘zaki adabiy nutqda, o‘zaro suhbatlarda hamda badiiy asarlarda keng tarqalgan. Frazemalarning so‘zlashuv uslubiga xosligini belgilashda ularning tarkibiy-komponent xususiyatidan tashqari boshqa uslubiy mezonlar ham asos bo‘ladi. Bu turdagi iboralar obrazliligi, ta’sirchanligi, omma uchun oson tushunarli bo‘lishi va nutqqa jonlilik baxsh etishi bilan ajralib turadi. Genetik jihatdan ular erkin so‘z birikmalarining xalq og‘zaki nutqida ko‘chma, metaforik ma’noda qo‘llanishi natijasida shakllangan: qo‘l siltamoq, yelkasini egmoq, loyga botmoq, oyog‘idan olmoq, qo‘lining kaftida ko‘tarmoq, boshi-ko‘zidan sadaqa, ishning ko‘zini bilmoq, belini egmoq, maydonga tushmoq kabi iboralar shular jumlasidandir. Mazkur maqolada so‘zlashuv uslubi va unda qo‘llangan frazeologizmlarning funksional-stilistik vazifalari tahlil qilinadi.

Fields of Study & Subjects

Linguistic research and analysis Turkic and Altaic Linguistics Linguistics and Discourse Analysis

Publication details

Journal / source
Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)
Publication date
20 January 2026