KARYEDEN KASABAYA: KASTAMONU-AĞLI ÖRNEĞİNDE ZAVİYELERİN İSKÂN VE TÜRK KÜLTÜRÜNÜN TEŞEKKÜLÜNE ETKİLERİ

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Tansu Geyiklioğlu, Cevdet Yakupoğlu
Cited by: 0
References: 6

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Bu çalışmada, Selçukluların bir “uc eyaleti” olarak şekillenen ve Anadolu’da Türk hüviyetinin benimsendiği ilk vilayetlerden biri olan Kastamonu’ya tabi Ağlı yöresinin iskân sürecinde, zaviyelerin rolleri incelenmiştir. Bölgedeki Türk-İslam medeniyetinin tesisi ve iskân politikasının kalıcı hale gelmesinde zaviye şeyhlerinin faaliyetleri, kurdukları zaviyeler ile yörenin sosyal ve iktisadî gelişimine olan katkıları değerlendirilmiştir. Çalışmamızda XV. yüzyıl öncesinde kurulduğu veya faaliyette olduğu düşünülen Espiye Fakih Zaviyesi, Şeyh Şeref Zaviyesi, Elvan Dede Tekkesi, Gerçeğim Dede Zaviyesi ve Şeyh Süleyman Zaviyesi arşiv kaynakları ve yüzey araştırmaları neticesinde elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiştir. Zaviyelerin varlıklarını sürdürebilmeleri ve gelen-giden yolcuları ağırlayabilmeleri için kendilerine tesis edilen vakıf gelirleri araştırmamızda tespit edilmiştir. Bu sayede zaviyelerin etrafında biriken nüfus ve üretim hareketliliği hakkında tahminler yürütülebilmiştir. Stratejik ulaşım güzergâhları üzerinde konumlanan bu beş zaviye; bir yandan bölgenin güvenliğini ve şenlenmesini sağlarken, diğer yandan kökleri Horasan’a dayanan tasavvuf anlayışını yöreye nakşetmiştir. Söz konusu zaviyelerin çevresinde teşekkül eden iskân birimlerinin günümüze kadar varlığını sürdürmesi, bu dinî ve sosyal yapıların bölge tarihindeki belirleyici rolünü kanıtlamaktadır. Ayrıca nispeten orta büyüklükte bir karye olan Ağulu’nun günümüzde Ağlı ismiyle ilçe statüsü alması ve tarihî süreç içerisindeki gelişimi hakkında bilgiler verilmiştir. Bölgenin coğrafi özellikleri, zaviyelerin kurulduğu mevkiler, coğrafyanın Türk iskânı üzerindeki belirleyici etkisi anlatılmaya çalışılmıştır. Yer, mevkii ve şahıs adları üzerine toponomi ve etimoloji çalışması yapılmıştır. Böylece küçük bir yörede şekillenen Türk kültür mirasının zaviyeler vasıtasıyla asırlarca varlığını muhafaza edebilmesi ve günümüzde bu mirasın korunabilmesinin gerekliliği üzerinde durulmuştur. Günümüzde Ağlı ilçesi sınırlarında kalan zaviyelerin bir bölümü tarihî seyir içerisinde Devrekâni nahiyesine, bir bölümü de Azdavay nahiyesine tabi bulunmaktaydı. Literatürde Ağlı ilçesi özelinde yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırma Devrekâni nahiyesini ele aldığımız çalışmanın devamı niteliğindedir. Bu yüzden Ağlı özelinde yapmış olduğumuz inceleme, bölgedeki sosyal ve kültürel devamlılığın anlaşılabilmesini ve zaviyelerin iskân tarihindeki yerlerini bir bütün olarak ele alınabilmesini hedeflemektedir.

Fields of Study & Subjects

Historical Turkish Studies Ottoman Empire History and Society Architecture and Cultural Influences

Publication details

Journal / source
Journal of History Culture and Art Research
Publication date
26 March 2026
Language
TR