Hanefî İlmihâlinde Mâtürîdî Kelâmı: Yahyâ b. Ebî Bekr el-Hanefî’nin Muhtasar fî beyâni’l-i‘tikād’ı Bağlamında İman Nazariyesi

Modern dönemin düşünce tarihi literatüründe yerli ve yabancı çalışmalar özelinde Hanefî-Mâtürîdî düşünce geleneği üzerine yapılan araştırmaların niceliğinde artış gözlemlenmektedir. Bu olumlu sayılabilecek gelişmeleri müteakiben modern kelâm literatüründe fark edilmemiş veya yeterince işlenememiş kayıp halkaların da tespit edilebilmesi önem arz etmektedir. Bu doğrultuda şekillenen çalışmada Yahyâ b. Ebî Bekr el-Hanefî ve Muhtasar fî beyâni’l-i‘tikād adlı eseri incelenmektedir. Bu eserin ve müellifinin tarihlendirilmesi noktasında az sayıdaki bilgilerin başka verilerle kıyaslanması neticesinde en erken h. 4. asır ile 5. asrın kültürel ortamında oluştuğu ifade edilebilir. Buna mukabil müellifin eserindeki Ebû Hanîfe ve talebeleri ile Mâtürîdî atıflarına bakıldığında Hanefî-Mâtürîdî düşünce geleneğine aidiyeti ön plana çıkmaktadır. Bu doğrultuda eserin ana teması olan iman nazariyesinin Hanefî-Mâtürîdî kelamcılarla mukayese edilerek derinlemesine incelenmesi ise hem müellif hem de eser hakkında daha net kanaatler oluşmasına yardımcı olmaktadır. İlgili tetkikler neticesinde Yahyâ b. Ebî Bekr el-Hanefî’nin Hanefî-Mâtürîdî geleneğe sıkı sıkıya bağlı bir âlim olduğu ve eserinin de Hanefî-Mâtürîdî kelâm geleneğini temsil edebileceği potansiyeli anlaşılmaktadır. Bu çalışmayla birlikte modern dönemden itibaren Hanefî-Mâtürîdî düşünce geleneğinde eserleriyle fazla bilinmeyen bir müellif ve eserinin bundan sonraki çalışmalara yön verebileceği düşünülmektedir.