Zamanın Mâhiyeti Ekseninde Bir Kıyamet Alameti Olarak Tekârubü’z-Zaman Kavramı

Bu çalışma, İslam geleneğinde küçük kıyamet alametlerinden biri olarak zikredilen tekârübü’z-zaman (zamanın yaklaşması) kavramını incelemektedir. Araştırmanın amacı, kavramın hadislerdeki bağlamını ortaya koymak, klasik şârihlerin farklı yorumlarını analiz etmek ve İslam düşüncesindeki zaman anlayışı ile ilişkisini değerlendirmektir. Konuyla ilgili öncelikle Kur’ân-ı Kerîm’deki bir kısım ayetlere yer verilmiş ardından hadis kaynaklarındaki ilgili rivayetler tespit edilerek bu rivayetlere getirilen yorumlar tarihsel sıra gözetilerek incelenmiş hem klasik hem de modern dönem yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak aktarılmıştır. İnceleme sonucunda dört ana yorum çizgisi belirlenmiştir: Günlerin veya gece–gündüz döngüsünün hakiki anlamda kısalması gibi fiziksel-astronomik açıklamalar, zamanın bereketinin azalması ve insan faaliyetlerinin verimsizleşmesi gibi mecazî yaklaşımlar, cehalet, ahlaki yozlaşma ve dinî pratiklerin terk edilmesi ile bağlantılı sosyo-manevî yorumlar, kıyametin yaklaşmasıyla doğrudan ilişkilendiren eskatolojik değerlendirmelerdir. Ayrıca zamanın mâhiyetine dair kelâm, tasavvuf ve felsefe gelenekleri ile modern fizikteki zaman kavramları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Sonuçta tekârübü’z-zaman kavramının bireysel zaman algısından toplumsal değişime ve kozmolojik boyutlara uzanan çok katmanlı bir anlam yapısına sahip olduğu ortaya konmuştur. Önceki şerhlerde yer almadığı halde farklı rivayetler de dikkate alınarak bu yakınlaşmanın gerçekleşeceği vakit insanların, geçmiş dönemdekilere kıyasla zamandan daha fazla tasarruf edeceği gibi bir anlamın da kastedilmiş olabileceği belirtilmiştir.