Osmanlı Arşiv Kayıtlarına Göre Diplomatik Mûsikî Hediyeleri

Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nun diplomatik ilişkilerinde mûsikînin bir kültürel temsil ve diplomasi aracı olarak nasıl kullanıldığını incelemektedir. Araştırmanın kapsamını, padişahların yabancı hükümdarlara gönderdiği mehter takımları, enstrümanlar ve marşlar, yabancı hükümdarlardan almış oldukları orkestra, enstrümanlar gibi hediyeler ile Osmanlı sarayında görev yapan yabancı mûsikîşinaslara verilen nişanlar, madalyalar, rütbeler oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi’ndeki belgeler seyahatnameler, mûsikî tarihi literatürü ve dönemin ikincil kaynaklarıyla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım, rivayet düzeyindeki bilgilerin ötesine geçerek arşiv belgelerine dayalı, kaynak temelli bir analiz imkânı sunmuştur. Bulgular, Osmanlı padişahlarının aldıkları ve gönderdikleri mûsikî hediyeleri aracılığıyla Avrupa saraylarıyla diplomatik ilişkilerin nasıl sağlandığını ortaya koymaktadır. I. François’in III. Selim’e hediye ettiği orkestra, Kraliçe I. Elizabeth’in gönderdiği org, Sultan III. Ahmed’in Lehistan’a gönderdiği mehter takımı, Sultan II. Mahmud ve Abdülmecid’e ithaf edilen marşlar, Osmanlı sarayının yabancı mûsikîşinaslara verdiği nişanlar, madalyalar bu bağlamda dikkat çekici örneklerdir. Mûsikî hediyeleri yalnızca estetik armağanlar değil; aynı zamanda siyasal temsil, diplomasi dili ve kültürel propaganda unsurları olarak işlev görmüştür. Osmanlı’nın diplomatik ilişkilerinde mûsikî, kültürel nüfuzunu pekiştiren çok katmanlı bir araç hâline gelmiştir. Bu çalışma, mûsikî ile diplomasi arasındaki kesişim noktalarını arşiv belgelerine dayalı olarak yeniden değerlendirmekte ve hem mûsikî tarihi hem de diplomasi tarihi açısından özgün bir katkı sunmaktadır.