Kapitalizme Karşı İki Moralist: Polanyi ve Topçu

Bu çalışma, modern kapitalizmin yarattığı toplumsal ve ahlaki sorunlara karşı ortak kaygılar taşıyan iki önemli düşünürün eleştirel perspektiflerini bir araya getirmektedir. Karl Polanyi ve Nurettin Topçu, endüstriyel kapitalizmin insanı metalaştıran, toplumsal bağları zayıflatan ve manevi değerleri yok eden yapısına karşı benzer tepkiler geliştirmişlerdir. Çalışma, Polanyi ve Topçu'nun farklı kültürel ve tarihsel bağlamlardan hareket etmelerine rağmen endüstriyel kapitalizmin yol açtığı sorunlara karşı benzer eleştirel yaklaşımlar geliştirdiklerini ortaya koymaktadır. Nitekim endüstriyel kapitalizm, sadece maddi yönlerden ibaret bir sistem değildir. Kültürel ve politik yönlerinin hayli yoğun olduğu ve bu yönleriyle insanın gündelik yaşamını da doğrudan etkileyen bir sistemdir. Hem Polanyi hem de Topçu, söz konusu modern kapitalist yaşam biçiminden rahatsız olarak süreci yabancılaşma şeklinde okumuşlardır. Polanyi’ye göre bu yabancılaşma insanın, emeğin ve toprağın asli özünü yitirmesidir. Topçu’ya göre ise endüstriyel kapitalizmle gelen yabancılaşma vicdansızlık, makineye esaret ve doğadan uzaklaşmadır. Tabiatın makine çığlıklarıyla susturulması ve kalbin sesinin duyulmamasıdır. Bu nedenle her iki düşünür de ilgili kapitalizmin insanı metalaştıran mekanik işleyişine karşı, toplumsal yaşamın yeniden manevi değerler etrafında örgütlenmesi gerektiğini savunmuşlardır. Polanyi, Hristiyan sosyalizmi ekseninde "toplumun kendini koruma refleksi"ni öne çıkarırken Topçu ise Türk-İslam geleneğinden beslenerek "ruhçu sosyalizm" anlayışını geliştirmiştir. Zamanın entelektüel akımlarından etkilenmekle birlikte, her iki düşünürün de nihai olarak iktisadi sistemlerin insan onurunu koruyan ve ahlaki sorumlulukla şekillenen bir düzene oturtulması gerektiği konusunda uzlaştıkları görülmektedir.