İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi

Bu çalışma, yapay zeka etiği alanındaki küresel literatürün ilk kapsamlı bibliyometrik analizini sunarak disiplinin entelektüel mimarisini haritalamayı ve normatif ilkelerle operasyonel uygulama arasındaki kritik boşlukları belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Scopus veri tabanından 1985-2025 yılları arasında yayımlanan 2.251 İngilizce yayın PRISMA kuralları çerçevesinde sistematik olarak incelenmiştir. Analizlerde VOSviewer yazılımı kullanılarak yazar işbirlikleri, kurumsal bağlantılar, ülke bazlı üretkenlik ve anahtar kelime eşleşme örüntüleri değerlendirilmiş; zamansal fazlar boyunca evrimsel eğilimler ve paradigmatik dönüşümler ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, yayın hacminin 1985-2014 yılları arasında yalnızca 3 çalışmadan 2024 yılında 676 yayına ulaşarak exponansiyel bir büyüme sergilediğini göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri (658 yayın, 10.878 atıf) ve Birleşik Krallık (411 yayın, 5.497 atıf) küresel üretimde belirgin bir üstünlük sağlamaktadır. Alanın, teknik disiplinler (Bilgisayar Bilimleri: %31,4; Mühendislik: %7,9) ile normatif alanlardan (Sosyal Bilimler: %18,4; Sanat ve Beşeri Bilimler: %10,2) oluşan çift çekirdekli bir yapıya sahip olduğu görülmektedir. Anahtar kelime analizleri, adalet, hesap verebilirlik, şeffaflık ve açıklanabilirlik (FAccT) ilkeleri etrafında kavramsal bir konsolidasyona işaret etmekte; ayrıca üretken yapay zeka etiği (100 yayın) ve yönetişim çerçevelerine (81 yayın) yönelik artan bir vurgu dikkat çekmektedir. Sonuçlar, yapay zeka etiği literatürünün çevresel teknik kaygılardan çıkarak ana akım disiplinler arası bir alana evrildiğini, ancak kanıt temelli uygulama metodolojileri, Küresel Güney perspektifleri ve bağlam duyarlı çerçeveler açısından önemli boşlukların varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. İlke temelli yaklaşımdan uygulama odaklı araştırmaya geçiş, disiplinin bir sonraki evrimsel fazını temsil etmekte olup, bütünleşmiş teknik-normatif yaklaşımların ve uyarlanabilir yönetişim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.