SULTANGALİYEVCİLİĞİN DOĞUSUNDA TÜRKLÜK, İSLAM VE SÖMÜRGELER DİKTATORYASI

Bir eylem ve fikir adamı olarak Mirsaid Sultangaliyev, yaşadığı dönemde Sovyet yönetimi ve Avrupa merkezci Marksist düşünceye önemli bir karşıtlık oluşturmuş ve böylece dünya sosyalist devrimini özelde Türklere, geneldeyse bütün Müslüman ve sömürülen halklara uyarlamayı başarmıştır. Sultangaliyevcilikte, devrimin Avrupa’dan değil de sömürülen doğudan başlaması gerektiğine dönük sav, Rus yönetimleri altında kimlik bunalımına sokulan Türk halklarının düşüncelerine tesir etmekle kalmamış; bütün bir Doğu’ya, sömürgeciliğe direnç noktasında yeni bir yol göstermiştir. Ancak Sultangaliyev’in 20. yüzyılda ortaya koyduğu ezilen Doğu’nun bugün neyin karşılığı olduğu, değişen siyasal koşullar nedeniyle yeniden bir değerlendirme gerektirmektedir. Bu nedenle makalede Sultangaliyev’in “Doğu” kavramı, hem 20. yüzyılda dünya devriminin başlangıç noktasını belirleyen “somut” bir coğrafi işaretleme hem de dünya genelinde sömürülen halkların bugününü kapsayan “soyut” bir tanım olmak üzere iki farklı bağlamda değerlendirilecektir. Makalenin amacı da bu doğrultuda, Sultangaliyev’in 20. yüzyılda sömürülen doğulu halkların, kendi deyimiyle “proleter halklar”ın ihtiyaçlarına göre şekillendirdiği sosyalist düşünceyi; Sultangaliyev’in Türklük, İslam ve sosyalizme özgün yaklaşımları üzerinden incelemektir.