Mô hình phân bố loài trong bối cảnh biến đổi khí hậu: tiến bộ, hạn chế và triển vọng ứng dụng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học

Biến đổi khí hậu đang đe dọa nghiêm trọng đa dạng sinh học toàn cầu, làm thay đổi phân bố loài và suy giảm chức năng hệ sinh thái. Bài báo tổng quan này tập trung vào các nghiên cứu về mô hình phân bố loài (SDMs) – công cụ quan trọng để dự báo vùng phân bố thích hợp của loài dưới tác động của biến đổi khí hậu. Sự phát triển trong nghiên cứu về SDMs trên các nhóm sinh vật đã được đánh giá một cách hệ thống. Kết quả cho thấy nhiều loài có xu hướng di chuyển về phía vĩ độ cao và độ cao lớn hơn, kèm theo thu hẹp 15-82% diện tích sinh cảnh tùy theo kịch bản khí hậu. Việc áp dụng phương pháp đa mô hình và kịch bản khí hậu cập nhật đã nâng cao độ chính xác dự báo 25-35% so với phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, các hạn chế như thiên lệch dữ liệu xuất hiện của loài, bỏ qua yếu tố phát tán và tác động gián tiếp thông qua thay đổi thảm thực vật vẫn tồn tại. Bài báo đề xuất ba hướng ưu tiên: (1) phát triển SDMs thế hệ mới tích hợp ngưỡng sinh lý, tương tác loài và kết nối cảnh quan; (2) ứng dụng công nghệ viễn thám độ phân giải cao và phân tích dữ liệu lớn; (3) thiết lập khuôn khổ liên ngành cho bảo tồn thích ứng. Những kết quả này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về cách tiếp cận đa quy mô trong quản lý đa dạng sinh học, đồng thời gợi ý chiến lược bảo tồn linh hoạt bao gồm thiết lập hành lang di cư và quản lý chủ động các hệ sinh thái.