YUNUS EMRE DİVANI’NDA KİBİR İLİNDEN TEVAZU İLİNE SEFER

Bu çalışma, Türk edebiyatının önemli şairlerinden olan Yunus Emre’nin Divan’ında geniş bir kullanım alanına sahip olan tevazu ve kibir kavramlarına odaklanmaktadır. Tevazu kavramı, kulun insan-ı kâmil olma yolunda kazanması gereken önemli ahlaki erdemlerden biridir. Yunus Emre şiirlerinde her ne kadar söz konusu kavramı kullanmasa da “miskin, derviş, lâmekân, yoksul, hakir/kemter, günahlı, biçare” gibi kelimeler vasıtasıyla mütevazı yaşam tarzının hakikat yolundaki önemini vurgulamıştır. Bu kavramlar vasıtasıyla alçak gönüllülük, dünya nimetlerine karşı kayıtsızlık, nefis terbiyesi, gönül temizliği gibi ahlâki erdemlere ulaşmak için salikin yapması gerekenler şiirlerde dile getirilmiştir. Aynı zamanda bu kavramlar, şairin alçak gönüllü yaşam felsefesini ve kâmil insan olma yolundaki ahlaki duruşunu yansıtmaktadır. Yunus Emre’nin şiirlerinde, insanın nefsini başkalarından üstün görmesine sebep olan kibir duygusu, benlik kavramıyla birlikte düşünülmektedir. Kibir; gönül aynasının pası, kişiyi yoldan çıkaran bir komutan, birçok savaşa sahne olan bir ülke, din ve imanın düşmanı olarak manevi yolculukta kişinin önündeki en büyük engeldir. Bu olumsuz duygulardan kurtulmanın yollarına da Yunus’un şiirlerinde işaret edilmektedir. Buna göre kibir ve benlik duygusundan kurtulmak için temel şart, kişinin Hak aşkıyla gönlünü doldurmasıdır. Bunun yanı sıra nefisle mücadele etmek de oldukça önemlidir. Çünkü insan nefsine uyarsa esfel-i safiline (aşağıların aşağısı) düşer, nefsini hâkimiyet altına alıp hakikat yolunda bir binek olarak kullanırsa alâ-yı illiyyine (yücelerin yücesi) yükselir. Gönlü işgal eden kibir duygusundan kurtulmanın bir diğer yolu da saliki manevi bakımdan terbiye edecek ve kötü huylardan arındıracak bir mürşide tabi olmaktır. Dolayısıyla bu çalışma, tevazunun faziletleri ve kibrin zararları hususunda Yunus’un bakış açısını tespit etmeye yönelik bir çaba olacaktır.