Postrzeganie nieprawidłowości w zakresie korzystania ze świadczeń socjalnych: porównanie międzynarodowe

Wstęp: Świadczenia socjalne są kluczowym narzędziem systemu zabezpieczenia społecznego, pełniącym ważną funkcję związaną z redystrybucją zasobów i ochroną przed niezawinionym ubóstwem. Efektywność tego systemu jest ograniczona dwiema nieprawidłowościami: nieuprawnionym korzystaniem ze świadczeń (nadużycia socjalne) oraz niekorzystaniem ze świadczeń przez osoby uprawnione (indyferencja socjalna). Rzeczywista skala tych nieprawidłowości jest nieznana i trudna do oszacowania.Cel: Celem artykułu jest diagnoza opinii społecznej w odniesieniu do nieprawidłowości w korzystaniu ze świadczeń socjalnych. W części teoretycznej skupiono się na kategoryzacji i charakterystyce typów tych opinii, a w części empirycznej oszacowano częstość występowania poszczególnych kategorii opinii w krajach europejskich. Pozwoliło to odpowiedzieć na pytania badawcze: Jak kształtują się opinie społeczne na temat nieprawidłowości w korzystaniu ze świadczeń socjalnych? Czy respondenci uważają, że świadczenia socjalne są nadużywane lub niewykorzystywane? Czy istnieją grupy osób dostrzegające oba typy nieprawidłowości jednocześnie, tylko jeden ich rodzaj lub też żaden? Jak często występują poszczególne typy opinii w krajach europejskich i jakie są między nimi różnice międzynarodowe?Materiał i metody: Badanie oparto na danych pochodzących z ósmej rundy Europejskiego Sondażu Społecznego (European Social Survey − ESS), realizowanej w latach 2016–2017 i obejmującej 23 kraje. Wszystkie państwa uczestniczące w tej edycji zostały uwzględnione w opracowaniu, a łączna liczebność próby wyniosła 38 811 respondentów. Analizie poddano odpowiedzi na dwa pytania dotyczące postrzegania nadużyć i indyferencji socjalnej. Na tej podstawie skalkulowano rozkład procentowy każdego typu opinii (ogółem i dla każdego kraju z osobna).Wnioski: Wyniki badań ukazały międzynarodowe zróżnicowanie w postrzeganiu nieprawidłowości w zakresie korzystania ze świadczeń socjalnych. Tylko 6% Europejczyków to optymiści, niedostrzegający żadnych nieprawidłowości w korzystaniu ze świadczeń socjalnych. Najliczniejszą grupą są respondenci niezdecydowani (42%), którzy nie mają wyrobionej opinii w co najmniej jednym z obszarów. Drugą co do wielkości grupą są symetryści (33,5%), dostrzegający jednocześnie problem zarówno nadużyć, jak i indyferencji. Postawę abuzywności (dostrzeganie tylko nadużyć) deklaruje 11% badanych, a bierności (dostrzeganie tylko indyferencji) – 7,5%. Zaobserwowano znaczące zróżnicowanie międzynarodowe w postrzeganiu omawianych nieprawidłowości.