Od moralności socjalnej do ekosystemów moralnych: nowa teoria relacyjna zabezpieczenia społecznego na przykładzie reformy świadczenia 800+

Wstęp: Artykuł wpisuje się w debatę nad etyką zabezpieczenia społecznego, krytycznie odnosząc się do paradygmatu moralności socjalnej (ang. benefit morale), który wyjaśnia nadużycia, stygmatyzację i non-take-up poprzez indywidualne kalkulacje kosztów i korzyści.Cel: Celem artykułu jest dekonstrukcja tego ujęcia oraz zaproponowanie zintegrowanej teorii ekosystemów moralnych, ujmującej problemy moralne jako emergentne własności relacji między obywatelami, funkcjonariuszami, projektantami polityki i naukowcami.Materiały i metody: Wykorzystano syntezę hierarchicznego modelu celów z predykcyjnym kodowaniem bayesowskim do zbudowania dynamicznego modelu aktora, analizę psychospołecznych mechanizmów na poziomie mezo oraz studium przypadku reformy świadczenia 800+ dla cudzoziemców w Polsce (OSR i niezależna analiza ex ante).Wyniki: Opracowano typologię postaw moralnych czterech typów aktorów oraz model sześcianu moralności, pozwalający diagnozować konfiguracje systemowe. Zastosowanie go do reformy 800+ pokazuje, że przewidywany stosunek błędów krzywdzących niewypłat do nadpłat (> 1000 : 1) jest systemową konsekwencją ekosystemu nieufności wzmacnianego logiką uszczelniania. Artykuł wskazuje na rolę wiedzy naukowej w podtrzymywaniu lub przełamywaniu takich układów oraz postuluje przejście od logiki kontroli do kultywowania zdrowych, uczących się ekosystemów moralnych.