Mesâbîh Şerhlerinin Mukaddimeleri Bağlamında Usûl Geleneği

Bu makalede, İran bölgesi Mesâbîh şerhlerinin mukaddime bölümleri ele alınmaktadır. Bölgede yazılan şerhlerin mukaddime bölümlerinde hadis ki-taplarında yaygın olarak görülmeyen usûl bilgilerinin takdimi dikkat çek-mektedir. Dımaşk-Kâhire gibi bölgelerde ulemânın hadis ilimlerine dair de-rinlemesine nitelikli yayınlar ortaya koyması Şîrâz-Tebrîz gibi çevre bölgele-rin arka planda kalmasına sebep olmuştur. Bu coğrafyada Begavî’nin Mesâbîhu’s-sünne isimli hadis kitabının elde ettiği şöhret beraberinde bu eser üzerine pek çok şerh çalışmasının yapılmasını sağlamıştır. Bu çalışma daha sonra Hint altkıtasındaki hadis şerhlerine de sirâyet eden mukaddimelerdeki usûl bilgilerinin ele alınmasını hedeflemektedir. Çalışmada hem makale hacmini aşmamak adına hem de bu bölge şerhlerinin mukaddime kısımla-rındaki usûl bilgilerinin muhtevalarının geniş olması nedeniyle sınırlama İran bölgesiyle yapılmıştır. Şârihlerin mukaddime bölümlerinde şerhi okuya-cak kişilerin metni daha iyi anlayabilmesi için Mesâbîh’teki ıstılahları merke-ze alarak hadis usûlüne dair muhtasar sayılabilecek bilgiler verdikleri gö-rülmüştür. Bu uygulamanın, bölge şerhlerinde yerleşik bir gelenek hâline geldiği ve Mesâbîh’in özellikle İran bölgesinde yaygın olarak okunan bir ha-dis kitabı olmasıyla yakından ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.