Izoliranost naselja u Hrvatskoj: demografski i prostorni aspekti

SAŽETAK Izolirana naselja složeni su prostorni fenomeni koji zahtijevaju interdisciplinarni pristup da bi se razumjeli njihovi demografski, društveni i ekonomski aspekti.Izoliranost naselja u Hrvatskoj uvjetovana je izdvojenim (perifernim) geografskim položajem na relaciji jezgra -periferija i neodgovarajućom prometnom povezanošću, uvjetovanom prvenstveno kvalitetom i razvijenošću cestovne prometne mreže.Izoliranost uzrokuje zaostajanje u razvoju (gospodarskom, infrastrukturnom), a izolirana su mjesta podložnija utjecaju intenzivnijih negativnih demografskih procesa, pa čine posebnu problematiku u kontekstu demografske revitalizacije i ravnomjernog razvoja svih dijelova Hrvatske.U radu se razvija jedinstveni indeks izoliranosti naselja (I*) za 6.757 naselja Republike Hrvatske, temeljen na modelu vremenske dostupnosti cestovnim putem do lokalnih -županijskih i do državnog administrativnog središta.Korištenjem kompleksne baze s više od 20.000 unosa uz GIS alate i napredne statističke metode, identificirano je 738 izoliranih naselja, pri čemu je izdvojena posebna kategorija otočnih naselja.Rezultati pokazuju da izolirana naselja bilježe izrazito nepovoljnu demografsku strukturu i rijetku gustoću naseljenosti, uz izraženu starost populacije.Pristup objedinjuje inovativne podatkovne izvore i višekriterijsko ponderiranje (CRITIC) te pokazuje kako prostorna izoliranost djeluje kao presudan čimbenik negativnih demografskih kretanja.Nova tipologija naselja i precizno mapiranje prostorne izolacije nude jasan okvir za održive razvojne politike i revitalizaciju najugroženijih područja u Hrvatskoj.