Yapay Zekâya İlişkin Tutumlar Ölçeği: Geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması

Yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin gündelik yaşamdan eğitim ve iş yaşamına kadar birçok alanda giderek artan etkisi, bireylerin bilişsel, duygusal ve davranışsal süreçleriyle çok yönlü etkileşim içindedir. Türkiye’de YZ’ye yönelik tutumları ölçmeye yönelik ölçeklerin çoğunluğunun uyarlama çalışmalarına dayandığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye bağlamında YZ’ye yönelik tutumları ölçebilecek çok boyutlu, geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Araştırmanın ilk örneklemi 18-36 yaş aralığında 378 kişiden; ikinci örneklemi ise 18-35 yaş aralığında 434 kişiden oluşmaktadır. Açımlayıcı faktör analizi (KMO = .89, χ² =19589.01, sd = 4560, p < .001) sonucunda “kaygılı tutumlar”, “olumlu tutumlar”, “duygusal bağlanma”, “denetlenebilirlik kaygıları” ve “teknik bilgiye dayalı tutumlar” olmak üzere toplam varyansın %41.92’sini açıklayan 5 faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Maddelerin faktör yükü .40 ile .75 arasında değişirken faktörlerin Cronbach alfa güvenirlik katsayıları .70 ile .94 aralığında hesaplanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları modelin iyi düzeyde uyum gösterdiğini (χ²/sd = 2.25) ve RMSEA (.05) ile RMR (.08) değerlerinin kabul edilebilir sınırlar içinde kaldığını göstermektedir. Ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliği incelendiğinde; İnternet Bağımlılığı Ölçeği puanlarının “denetlenebilirlik kaygıları” hariç tüm alt boyutlarla (r = .11-.31), UCLA Yalnızlık Ölçeği Kısa Formu puanlarının ise yalnızca “duygusal bağlanma” alt boyutuyla (r = .20) anlamlı düzeyde ilişkiye sahiptir. Ayırt edici geçerlik analizleri, anlamlı bir şekilde YZ kullanan bireylerin “olumlu tutumlar” (t = 13.60), “duygusal bağlanma” (t = 9.53) ve “teknik bilgiye dayalı tutumlar” (t = 7.71) boyutlarında daha yüksek; kullanmayanların ise “kaygılı tutumlar” (t = 3.52) ve “denetlenebilirlik kaygıları” (t = 3.45) boyutlarında daha yüksek puan aldığını göstermiştir. Bulgular, geliştirilen ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu desteklemektir.