AKSÂ’L-EREB FÎ TERCEMETİ MUKADDİMETİ’L-EDEB’DE KURÂ’N-I KERÎM’İN MUARREB KELİMELERİ

Kur’ân-ı Kerîm’in nüzûlüyle birlikte İslâm dünyasında ilmî faaliyetlerin başlangıç noktası dil olmuştur. Dil ilimleri, Kur’ân-ı Kerîm’in lafzî yapısını anlama çabasıyla şekillenmiş; bu bağlamda ilk dilsel araştırmalar da Kur’ân-ı Kerîm merkezli bir perspektifle gelişmiştir. Bu süreçte dil âlimlerini en çok meşgul eden meselelerden biri de Kur’ân’da yer alan “muarreb” kelimeler olmuştur. İslam ilim tarihinde erken dönemlerden itibaren muarreb kelimeler konusu, hem semantik hem etimolojik bağlamda farklı yaklaşımlarla ele alınmıştır. Konuya dair çalışmaların bir kısmı müstakil eserler şeklinde kaleme alınmış, bir kısmı ise nahiv, sözlük ya da tefsir gibi disiplinlere ait daha geniş kapsamlı eserlerin bölümleri içinde değerlendirilmiştir.Türk dilinin tarihî sözlüklerinden Aksâ’l-Ereb fȋ Tercemeti Mukaddimeti’l-Edeb’de de muarreb kelimeler bahsi, söz konusu eserin belirli bir bölümünde yer almaktadır. Bu çalışmada ise sözlüğün müellifi Ahmed Efendi (İshak Hocası)’nin analizini yaptığı muarreb kelimeler derlenmiş; ardından bu kelimelerin Kur’ân-ı Kerim’de geçtiği yerler, hem Arapça asılları hem Türkçe meâlleriyle birlikte sunulmuştur. Aksâ’l-Ereb’in zengin muhtevasından elde edilen veriler, İslâmî ilimler, klasik Arapça, etimoloji, kültürel aktarım ve vahiy dilinin kaynakları gibi alanlarda kayda değer katkılar sağlayacak niteliktedir. Çalışma, Türk dil bilimi perspektifinden muarreb kelimelerin değerlendirmesini yapan nadir misallerden biri olması açısından önemlidir. Aynı zamanda, tarihî sözlüklerin günümüzdeki mana ve işlevinin yeniden yorumlanması için zemin oluşturmaktadır. Ayrıca Kur’ân-ı Kerîm muarrebâtının Türk leksikolojisindeki yeri vurgulanmış ve bu alanda yapılan çalışmalara kaynaklık etmesi hedeflenmiştir.