KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME

Kazakistan’da günümüze ulaşabilen eski halılar, Türk-İslam kültürünün estetik anlayışını, inanç sistemini ve toplumsal yapısını yansıtan önemli kültürel miras unsurlarıdır. Ancak bu eserlerin büyük bir bölümü henüz sistemli biçimde incelenmemiş ve bilimsel açıdan yeterince belgelenmemiştir. Bu çalışma, Kazakistan’da korunan ve XVIII. yüzyıla tarihlenen en eski halı örneklerini inceleyerek, onların sanatsal, tarihî ve kültürel önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında üç halı ele alınmıştır. Bunlardan ikisi Türkistan’daki Aziret Sultan Müzesi’nde, biri ise Şayan’daki Appak İşan Cami-Medresesi’nde muhafaza edilmektedir. Halılar doğrudan gözlem ve görsel analiz yöntemleriyle incelenmiş; dokuma teknikleri, kullanılan malzemeler, motif yapıları ve renk düzenleri ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, bu halıların yalnızca gündelik kullanım eşyası olmadığını; Kazak kimliğini, estetik anlayışını ve Türk-İslam kültüründen beslenen sembolik değerleri yansıtan sanat eserleri olduğunu göstermektedir. Yıldız ve muska motifleri kozmolojik ve dinî anlamlar taşırken; tabak ve lale motifleri ise sembolik değerler içermektedir. Ayrıca kullanılan doğal boyalar ve zengin renk çeşitliliği, dönemin zanaatkârlarının yüksek düzeyde teknik ustalığını ve estetik duyarlılığını yansıtmaktadır. Çalışma, bu nadir eserlerin korunması, belgelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.