DELİL OLARAK SANAT, SUSKUN TANIK OLARAK ÇOCUK: BERNHARD SCHLİNK’İN KERTENKELELİ KIZ ÖYKÜSÜNDE HUKUK, BELLEK VE ETİK SORUMLULUK

Bu çalışma, Bernhard Schlink’in Kertenkeleli Kız adlı öyküsünü savaş sonrası Almanya’da suç söylemi, aile içi suskunluk, bellek ve hukukun sınırları ekseninde incelemektedir. Çalışmanın çıkış noktası, öyküdeki Yahudi kız portresi ve kurgu bir ressam figürü olan René Dalmann’a ait tablo etrafında örülen aile hikâyesinin, savaş dönemi suçlarının hem hukuk hem de bellek düzeyinde nasıl tam olarak kapanamayan bir dosya olarak geri döndüğünü göstermektir. Birinci bölümde, savaş sonrası Alman suç söylemi (Schulddiskurs) Kämper’in Opfer-Täter-Nichttäter üçlemesi ve Agazzi’nin sorumluluğu bulanıklaştıran başlık politikalarına ilişkin tespitleri üzerinden tartışılmakta, öyküdeki anne-baba figürlerinin, kendini mağdurlaştıran ve sorumluluğu dağıtan fail olmayan söylemleriyle bu çerçeveye nasıl eklemlendiği gösterilmektedir. İkinci bölümde, Halbwachs’ın toplumsal bellek ve Jan/Aleida Assmann’ın iletişimsel ve kültürel bellek kavramları ışığında, evin ve özellikle babanın çalışma odasında saklanan tablonun bir bellek mekânı ve kültürel bellek nesnesi olarak işlevi analiz edilmektedir. Çocuk anlatıcının aile susarken tabloyu, sergileri ve katalogları takip ederek depolanmış belleği işlevsel hâle getirme çabası, suskun bırakılmış iletişimsel belleğin kültürel bellek kanalı üzerinden telafi edilme girişimi olarak okunmaktadır. Üçüncü bölümde travma, postmemory ve kuşaklararası etik bulaşıklık tartışmaya açılmaktadır. Hirsch’in postmemory kavramı, Weinrich’in kuşaklararası unutma kipleri ve Schlink’in geçmişe ilişkin suç ve bugünkü hukuk üzerine görüşleri birlikte düşünülerek, hukuk öğrencisi anlatıcının failler kuşağının çocuğu olarak travmayı ikinci elden devralan ‘gecikmiş tanık’ konumu ortaya konmaktadır. Tablonun yakılması ve altından beliren ikinci yüz, hem hukukun geçmişle baş etme iddiasının sınırlarını hem de suçun ve belleğin, nesneler aracılığıyla öznenin kimliğine kazınan inatçı sürekliliğini simgeleyen final jesti olarak yorumlanmaktadır.