Bảo đảm thù lao công bằng cho tác giả trong hợp đồng bản quyền: kinh nghiệm châu âu và khuyến nghị cho Việt Nam

Hợp đồng bản quyền ngày càng trở thành cơ chế chủ đạo trong việc khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm. Tuy nhiên, trong thực tiễn, tác giả thường ở vị thế yếu trong quá trình đàm phán, dẫn đến tình trạng mức thù lao không tương xứng với giá trị khai thác thực tế của tác phẩm. Trước thách thức đó, pháp luật châu Âu, đặc biệt Chỉ thị DSM 2019/790, đã thiết lập nguyên tắc “thù lao công bằng” cùng hệ thống các cơ chế bảo vệ tác giả, bao gồm nghĩa vụ minh bạch thông tin, quyền yêu cầu điều chỉnh hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế. Trên cơ sở tham chiếu kinh nghiệm này, bài viết phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành, từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm bảo đảm sự tương xứng về thù lao và cân bằng lợi ích trong các giao dịch bản quyền.