Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatlarında “Refakatsiz Küçükler”: Çocuğun Yüksek Yararı Bağlamında Bir Değerlendirme

Çocuğun konu edildiği ve tarafı olduğu her türlü işlem, eylem ve kararda temel referans noktasını oluşturan “çocuğun üstün yararı” ilkesi, ilk defa 1924 Cenevre Bildirgesi’nde yer almış, 1959 tarihli BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ile somutlaşarak insan hakları hukukunun önemli bir parçasını oluşturmuştur. Çocukla ilgili her türlü süreçte çocuğun yararının birincil, öncelikli ve diğer yararların ötesinde tutulmasını gerektiren bir ilke olarak çocuğun üstün yararı, ailesinden ve yasal temsilcisinden ayrı düşmüş çoklu kırılganlık haliyle mücadele etmeye çalışan “refakatsiz küçükler” söz konusu olduğunda evleviyetle dikkate alınmaktadır. Savaşlar, krizler, olağanüstü haller ve bir takım ailevi sebepler dolayısıyla ailelerinden ve çoğunlukla yaşadıkları yerlerden kopmak zorunda kalan refakatsiz küçükler, pek çok insan hakkı ihlaliyle karşı karşıya kalma durumundadır. Bölgesel düzlemde en etkili insan hakları organlarından biri olan AİHM, refakatsiz küçüklerle ilgili verdiği kararlarda çocuğun yüksek yararını öncelikle değerlendirerek, Çocuk Hakları Sözleşmesi’ni bir yorum aracı olarak kabul etmiştir. Refakatsiz küçüklerin psikolojik ve fiziksel açıdan aşırı kırılgan ve savunmasız konumda olduğunu ve bu nedenle huzur ve güven ihtiyaçları olduğunu ifade eden AİHM, refakatsiz küçüklerle ilgili başvurularda öncelikle kişinin çocuk olup olmadığının tespit edilmesi gerektiğini belirtmekle birlikte çocuğun savunmasız haline dikkat çekerek tutulma gerekliliğini ve tutulma koşullarını değerlendirmiştir.