KAZAK DİLİ VE KÜLTÜRÜ BAĞLAMINDA YESEVÎ VE BAKIRGANÎ HİKMETLERİ

Makalede Yesevî ve Bakırganî’nin beslendiği kültürler ve onların Türk kültürüne tesiriyle ilgili konular ele alınmaktadır. Yesevîliğin temelleri ve şartları, Kazak Türklerinin yaşam tarzı, dünya görüşü ve düşüncesiyle karşılaştırılmaktadır. Hikmetlerin söz varlığı, “dil”, “millet” ve “kültür” gibi değerler açısından incelenmektedir. Öncelikle Yesevîlikteki “mekân”, “zaman”, “ihvan” ve “rabt-ı sultan” kavramlarının Kazakların dünya görüşüyle örtüştüğü noktalar dilsel öğelerle kanıtlanmaya çalışılmaktadır. Yesevîlikteki seyr-ü sülûk’ün Kazakların “sal-serilik” geleneğiyle, hikmetlerin “terme”, “tolgav” gibi Kazak ezgi türleriyle benzerlikleri üzerinde durulmaktadır. Hikmetlerden Kazak kültürü ve inancında önemli yer tutan hayvancılık, yırtıcı kuşlarla avcılık geleneği ve animizm, totemizm, numeroloji ile ilgili örnekler; Kazakların dünya görüşüne özgü ifadelerin işlendiği kalıplaşmış dil birimleri, benzetme ve metaforlar tespit edilmektedir. Özellikle hikmetlerde geçen “arıg yuvıl-”, “bel bağla-”, “boyga yet-”, “börkini yerge koy-”, “kan yıgla-”, “tiz kuç-”, “yaka yırt-”, “yer koynıga koy-”, “yer öp-”, “yeti türlüg ata”, “yürek bagır teş-”, “yürek dagla-” vd. deyimleri, Kazakçadaki kullanımları ve Kazak gelenek görenekleriyle ilişkisi açısından ele alınmaktadır.