TOPLUM DİLBİLİMSEL VE İŞLEVSEL BİR YAKLAŞIM İLE YESEVİ’DEN OZANTÜRK’E UZANAN ORTAK İLETİŞİM KANALLARI

Okuyucuyu veya hedef kitleyi dilbilimsel bir yaklaşım çerçevesinde belirli bazı iletişimkanallarını kullanmaya yönlendirmek adına bu çalışmada, bir sözcüğün anlamsal değerininkavranmasında ön bilgi ve tarihsel arka planın önemi vurgulanmış ayrıca toplum dilbilimselbir yaklaşımla kültürel mirasın çözümlenmesine odaklanılmıştır. Nitekim toplum dilbilim,toplumsal olayları çözümlemede, göstergeler ve kodları en üst düzeyde kullanarak anlamsaldeğeri tüm çağrışımsal faktörlerle ortaya çıkarmada oldukça başarılı bir bilimsel alan olupdil çalışmalarında da sıkça başvurulan bir konuma gelmiştir. Yesevî’den Ozantürk’e uzanansöylem yeterliliklerinin sosyokültürel zeminin araştırıldığı bu çalışmada, Türkistan’ınAnadolu’ya hangi kodlarla iletişim kanalları oluşturduğu araştırılmıştır. Araştırma aşamasındadilin toplumsal işlevlerinin ve sosyal iletilerinin belirli bazı değişkelerle uyumlu olup olmadığısosyal bağlamda sunulmuştur. Toplum dilbilim çatısı altında hem dil hem de kültür zeminiYesevî ve Ozantürk özelinde önce makro düzeyde daha sonra da mikro düzeyde incelenmiştir.Makro düzeyde, gönderici ile metin ilişkisi, toplum dilbilimin iletilere etkisi, göndericilerinüslubu ve bu üslup etrafında şekillenen dil bilgisi, söylem, toplumsal dil ve yol yordam yetileribelirlenmiştir. Mikro düzeyde ise dilin işlevleri bağlamında iletişim kanallarında dil kullanıcılarıtarafından geliştirilen coşku, dinleyiciye yönelik çağrı, göndergesel, kanala yönelik ilişki, üstdil ve sanatsal işlevleri kültür ve tema açısından sosyal bağlamdan kopmadan gösterilmiştir.Böylece Yesevî ile Ozantürk’ün göndergeleri bağlamında dil ve kültür arasındaki karşılıklıilişkiler de göz önüne alınarak Yesevî’nin yüzyıllar öncesinde kaleme aldığı hikmetleriningünümüzde yaşayan Ozantürk özelinde esasen âşıklık geleneğine etkisi toplum dilbilimin temeldayanaklarından yararlanılarak ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Yapılan inceleme neticesindeOzantürk’ün dil değişkelerinin tematik ve şematik düzlemi esas alındığında kültürünanlamlandırılması ve aktarılması noktasında her türlü kodun etkin ve işlevsel kullanıldığı,bu kullanımın bilinçli bir zemine oturtularak Yesevî’nin iletişim ilkeleri açısından Ozantürküzerinde etki bıraktığı tespit edilmiştir. Ayrıca dil, kültür ve kimlik, sarmal bir düzeneğe sahipolsa da derinden hissedilen millî hassasiyet, inanç ve sosyal sorumluluk kodlayıcılarınınYesevî ile Ozantürk’ü ortak paydada buluşturması durumunun Türkistan’ın Anadolu’daki dilkullanıcılarının anlama süreçlerine katkı sağladığını göstermektedir.