TÜRK YÖNETİM KÜLTÜRÜNDE DAYANIŞMA: AHİLİK TEŞKİLATI’NIN SOSYAL VE SİYASAL YÖNLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Ahilik, kökenini İslam medeniyetinin fütüvvet anlayışından alan ve Anadolu'da Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde sosyal, siyasal ve iktisadi hayatı derinden etkileyen özgün bir sivil toplum modelidir. Bu yönüyle Ahilik, üyelerine mesleki, ahlaki ve askeri eğitim veren, toplumsal bütünleşmeyi sağlayan ve siyasi otoriteyle ilişkiler kurarak bir denge unsuru olan çok yönlü bir yapıya sahiptir. Özellikle Selçuklu Devleti'nin dağılması, Moğol istilası ve Osmanlı Devleti'nin kurulması gibi kritik dönemlerde Anadolu'da toplumsal düzenin korunması ve şehir hayatının canlandırılmasında oynadığı önemli roller, Ahilik Teşkilatı'nın Türk yönetim tarihindeki siyasal ve toplumsal yönünü ortaya koymaktadır. Ayrıca Ahiliğin, yamak-çırak-kalfa-usta hiyerarşisine dayalı mesleki eğitim rolü de bulunmaktadır. Bu rol Ahiliğe, bireylere sanatı öğretmek, dürüstlük, kardeşlik ve topluma hizmet bilincini kazandırmak açılarından toplumsal dayanışma davranışını kazandırmıştır. Diğer taraftan Türk yönetim geleneğini yansıtan en temel unsurlardan biri de dayanışma anlayışıdır. Tarih boyunca, çözülmesi güç sorunlarla karşılaşıldığında veya toplumsal kalkınma hedeflerine ulaşılmaya çalışıldığında dayanışmanın gerekliliği her zaman vurgulanmıştır. Dolayısıyla dayanışma Türk yönetim kültürünün temel dinamiklerinden biri haline gelmiştir. Türk yönetim kültürü açısından pek çok soruna çözüm getiren dayanışma kavramını, Ahilik Teşkilatı’nın siyasal ve toplumsal rolleri üzerinden incelemeyi amaçlayan bu çalışmada, fütüvvet ahlakının Ahilik Teşkilatı aracılığıyla nasıl bir meslek etiğine ve toplumsal dayanışma ilkesine dönüştüğü ele alınmaktadır. Çalışmada Ahilik Teşkilatı’nın tarihsel süreçteki toplumsal ve siyasal işlevleri, alan yazın taraması ve doküman inceleme yöntemi aracılığıyla araştırılmıştır. Bulgular, Ahilik Teşkilatı'nın sosyal ve siyasal yönlerinin, Türk yönetim kültüründe dayanışma ilkesine dönüştüğünü, teşkilatın kurumsal niteliğini kaybetmesiyle faaliyet alanındaki dayanışma anlayışında değişimlerin yaşandığını göstermektedir.