OSMANLI ORDUSUNA SÜNNİ BİR KARAKTER KAZANDIRMAK İÇİN KULLANILAN BİR ESER: BİRGİVÎ RİSÂLESİ

Birgivî Mehmed Efendi’nin Birgivî Risâlesi ya da Vasiyetnâme olarak bilinen eseriTürkçe sade bir dille yazılmış İslâm Dininin iman, ibadet, ahlak anlayışını temel düzeydeherkesin anlayabileceği bir üslupla anlatan bir eserdir. Eser 1563 yılında yazılmış, OsmanlıDevleti’nde 1726 yılında Müteferrika Matbaasının kurulmasından 77 yıl sonra 1803 yılındadevlet matbaasında basılmıştır. Bu çalışmada Osmanlı devlet matbaasında basılan ilk dini kitapolarak niçin bu eserin seçildiği sorusuna yanıt aramaktadır. Bu soruya makalenin verdiği cevapşudur: Eserin Türkçe, sade anlaşılır bir dille yazılması, dini konuları temel düzeyde herkesinanlayabileceği bir üslupla anlatması ve yeni kurulacak ordu mensuplarına temel düzeyde Sünniİslâm’ı anlatan bir kitap okutulmak istenmesi bu eserin seçilmesinin başlıca nedenleridir. Ayrıcabu eser yazıldıktan sonra meydana gelen bazı hadiseler de bu eserin basım için seçilmesine etkietmiştir. Osmanlı Devleti askeri alanda başarısızlıklar yaşayınca, bu alanda Batı tarzında yenibir askeri sistem kurma ihtiyacı hissetmiştir. Yeniçeri Ocağı’nın savaş meydanlarında aldığıyenilgiler neticesinde, Batı tarzında yeni bir ordu kurmak gerekmiştir. Reayanın nazarındaYeniçeri Ocağı ile Bektaşi tarikatı arasında bir özdeşlik kuruluğundan, yeni kurulacak ordununeski gelenekten farklı bir inanç zemini üzerine bina edilmesi kararlaştırılmıştır. Girişilen tümmodernleşme çabalarına rağmen gelenekten de kopulmadığı mesajını vermek için BirgivîRisalesi devlet matbaasında basılmış ve ordu mensuplarına okutulmuştur. Birgivî Risâlesi,matbaada basılmazdan önce reaya tarafından beğenilen ve okunan bir kitap iken basıldıktansonra ordu mensupları dışında, kadınlar, çocuklar, medrese öğrencileri ve esnaf mensuplarıgibi geniş bir okur kitlesine ulaşmıştır. Bu kitap Osmanlı reayası tarafından çok sevilmiş,şiirleştirilmiş, şerhleri yapılmış, kendisinden sonra Mızraklı İlmihal benzeri başka kitaplarınyazılmasına vesile olmuştur.