KIZILBAŞ ALEVİLER ARASINDA ALEVİ TARİHİNDE ÖNE ÇIKAN TEMALAR, OLAYLAR VE TARİHİN MEŞRULAŞTIRICILIK ROLÜ

Bilindiği üzere Kızılbaş Alevi topluluklarda, kendilerine geçmişten intikal eden çeşitliyazılı kaynaklar bulunmaktadır. Ancak Aleviliğin yüzyıllarca nesilden nesile aktarımındasözlü gelenek çok daha önemli bir roller üstlenmiştir. Tarihsel süreç Aleviliğe ilişkin bilgilerinsistematik bir tarih yazımı çerçevesinde ele alınmasına imkan tanımamıştır. Alevilik tarihineilişkin bilgiler, sadece tarihsel geçmişe odaklanan eserler yerine, cönklerin, menakıpnamelerin,buyrukların, Ehl-i beyt ve Kerbela temalı elyazmaların içerisinde dağınık şekilde yer almıştır.Bunlar da köylerde okuma yazma oranı düşük olduğu için çok az sayıda okur yazar tarafındanbu geleneksel kitaplardan okunabiliyordu. Alevilik tarihine ilişkin bilgiler çoğunlukla sözlüaktarıma dayalı olarak nesilden nesile aktarılabildi. Bu aktarım süreci Ocak sistemi çerçevesindekırdan kente göç ve geleneksel kurumların çözülmesine kadar başarıyla varlığını sürdürdü.Kentleşme ve geleneksel kurumların çözülmesi ile birlikte bu sözlü aktarım süreci artıkişlememeye başladı. Ancak hala köylerde yaşayabilen veya belli bir yaşa kadar köylerdeyaşamış olan yaşlı kuşaklar geleneksel Aleviliği ve onun Aleviliğin geçmişine ilişkin bilgilerihafızalarında taşıyarak bugünlere ulaştırdılar. Bu bilgiler sadece tarihsel olayları değil aynızamanda adeta dogma niteliğinde kabulü ve kutsal bir bağlılığı da ifade etmekteydi. Hiçşüphesiz bu kutsallığı sağlayan Yolun kurucu şahsiyetleri ve Ocaklar gibi kurumlarıydı.Artık kentlerde yaşamaya başlayan ve geleneksel bilgi kaynaklarından mahrum kalanAleviler için Alevi tarihinin ve inancının ifade ettiği anlam giderek farklılaşmaya başladı.Geleneksel tarih anlatılarının yerini, daha kafa karıştırıcı ve geleneksel tarih anlatımlarınıbozan bilgiler almaya başladı. Gerek başka uzmanlarca gerçekleştirilen alan araştırmalarındagerekse benim gerçekleştirdiğim alan araştırmalarında Alevilerin sözlü tarih anlatımlarındabazı tarihsel olayların ve temaların daha fazla iz bıraktığı görülmektedir. Aynı şekilde sözlügeleneğin yerini giderek kitabi bilgiye bırakmaya başladığı günümüzde en fazla tartışılan veetkilenen tarihsel olaylar ve temalar da bunlar olmaktadır.Bu çalışmada yaklaşık yirmi beş yıllık kırsal ve kentsel alanlarda gerçekleştirdiğimizalan araştırmaları doğrultusunda, geleneksel Aleviliğin tarihini ele alış biçimi, Alevi tarihindeön plana alınan tarihsel olay ve temalar ile bunlar üzerinde bugün yürütülen tartışmalar elealınmaya çalışılacaktır. Ayrıca bunlara ek olarak Aleviliğin inanç, kurum, ritüel, kural vb.uygulamalarının nasıl tarihsel bir takım olaylarla meşrulaştırıldığı ve/veya temellendirildiğineilişkin de örnekler verilmeye çalışılacaktır.