Bireylerin Manevi Kimlik ve Kişiliklerinin Oluşmasında Ailenin Rolü (Fıtrat Hadisi Bağlamında Bir Değerlendirme)

Bu çalışma, bireyin kimlik ve kişilik gelişiminde temel bir yapı taşı olan ailenin rolünü, özellikle dinî gelişim bağlamında ve fıtrat hadisi ekseninde ele almaktadır. Hz. Peygamber’in “Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar, sonra anne babası onu Yahûdî, Hristiyan ya da Mecûsî yapar” anlamındaki meşhur hadisi, çocuğun doğuştan getirdiği inanç eğiliminin aile tarafından nasıl şekillendirildiğini çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Bu bağlamda aile, bireyin sadece toplumsal değerlerini değil, dinî inanç ve tutumlarını da belirleyen önde gelen sosyalleştirme alanıdır. Çalışmada, ailenin çocuğa rol model olması, dinî pratiklerin ev ortamında yaşanması, sevgi temelli iletişim kurulması gibi faktörlerin, çocuğun fıtraten sahip olduğu inanç potansiyelinin olumlu yönde gelişmesinde ne denli etkili olduğu vurgulanmaktadır. Bunun yanı sıra Kur’ân’daki Hz. Nûh’un iman etmeyen oğlu, Hz. Âdem’in farklı tutumlara sahip oğulları gibi örnekler üzerinden, bireysel irade ve özgürlüğün de dinî gelişimde önemli bir rol oynadığına dikkat çekilmektedir. Nitel bir araştırma olarak tasarlanan bu çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmış, hadis ve tefsir literatürünün yanı sıra sosyoloji, psikoloji ve pedagoji alandaki literatür çok yönlü olarak taranmıştır. Fıtrat hadisine dair rivayetlerin tarikleri tespit edilmiş ve İslam âlimlerinin bu rivayetlerde geçen fıtrat kavramına dair yorumları dört ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Mevcut literatürde, fıtrat hadisi bağlamında ailenin dinî gelişimdeki rolünü hem klasik İslamî metinler hem de çağdaş sosyal bilimlerin verileriyle birlikte ele alan kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Sonuç olarak, fıtrat hadisindeki “sonra anne babası onu Yahûdî, Hristiyan ya da Mecûsî yapar” vurgusu, aile kurumunun dinî eğitimin temel taşı olduğunu gösterirken, bu eğitimin içeriği ve niteliğinin çocuğun iman, kişilik ve kimlik gelişimi üzerinde doğrudan etkili olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.