Mai ve Siyah Örneğinde Gerçeklik ve Kurmacada Çevrilebilirlik/Çevrilemezlik, Çevirmen Portresi ve Çevirmenlik Mesleği

Mevcut çalışma, Halid Ziya Uşaklıgil’in kaleme aldığı Türkçe sadeleştirilmiş haliyle yayımlanan ve eserin başkahramanı olarak bir çevirmenin ortaya çıktığı Mai ve Siyah isimli eseri, eserde bahsedilen çeviri eylemini ve çevirmen karakterini, detayları ile konu edinmeyi amaçlamaktadır. Servet-i Fünûn döneminde yazılan ve aynı adlı dergide 1896-1897 yıllarında tefrika edilen Mai ve Siyah isimli eserde, romanın başkişisi olan ve döneminin ruhsal özelliklerini taşıyan çevirmen Ahmet Cemil’in kişiliği ve çeviriye-çevirmenliğe yönelik yaklaşımları, toplumsal boyutlarıyla ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, çeviride gerçeklik ve kurmaca ilişkisini ortaya koymak, kurmaca karakter Ahmet Cemil’in çeviriye yönelik tutumu doğrultusunda çevrilebilirlik/çevrilemezlik temasını tartışmak; toplumdaki çevirinin yansısı olarak çevirmen ve portresini ele almak ve Servet-i Fünûn dönemindeki çevirmenlik mesleğini günümüz parametreleri doğrultusunda ortaya koymaktır. Çalışmanın neticesinde ise gerçeklik ve kurmaca arasında kayda değer benzerlikler saptanmıştır. Kurmaca yapıt Mai ve Siyah eserinden örnekler ile çevrilebilirlik/çevrilemezlik yansısının gerçek yaklaşımlar ile örtüştüğü; kurmaca yapıtta fiziksel özellikleri ile zayıflatılmış çevirmen karakterinin gerçek toplumdaki çevirmen algısına yakın özellikler ile tasvir edildiği; çevirmenlik mesleği ile ilgili tespitleri yapmak için gerçek çevirmenler üzerinden belirlenen parametreler doğrultusunda ise maaş/ücret, eğitim/uzmanlık, görünürlük, güç/etki parametrelerinin kurgu karakter üzerinden analizinin yapılmasının mümkün olduğu, gerçek yaşamda çevirmenlere tatmin edici ücretlerin verilmediği gibi kurgusal karakterin de az ücrete çeviri yaptığı kimi zaman ücretini dahi alamadığı, gerçek çevirmenlerin çoğunun alan mezunu olmadığı ama eğitim seviyelerinin yüksek olduğu, kurgu karakter Cemil’in de Batı tarzı bir eğitim aldığı ve üniversite öğrencisi olduğu, görünürlük kapsamında ise Cemil’in yaptığı çevirilere imza atmasına izin verilmemesi ve güç/etki parametresi doğrultusunda ise statüko saptaması yeterince yapılamıyor olsa bile çevirmenin şiir çevirisinde gücünü yeterince kullanamıyor iken hikaye çevirisinde ise gücünü kullanabildiği anlaşılmaktadır.