Erali ve Şirali Destanında Değerlerin Hayvanlar Yoluyla Temsili

Türk kültüründe hayvanlar insan hayatı için önemli bir yere sahiptir. Hayvanlar seyahatlerde ulaşım aracı, günlük yaşamda yiyecek, içecek kaynağı ve aynı zamanda bir zenginlik göstergesidir. Onların hayatın içinde çok yönlü işlevlere sahip olması insanlar ve hayvanlar arasında dostane bir yakınlığın oluşmasına da vesile olmuştur. Sözlü edebiyat verimlerinden destanlarda toplumların duygu, düşünce ve yaşayışları konu edilmiş dolayısıyla hayvanlara da yer verilmiştir. Hayvanlar eski zamanlardan beri Türk toplumu için önem arz etmektedir. Bu önem, hayvanların insanların hayatını kolaylaştırıcı özelliklere sahip olması, onların sahip olduğu bazı özelliklerin insanlar için kutsiyet taşıması gibi nedenlere dayandırılabilir. Destanlarda hayvanlar genellikle görünüşlerinin ortaya çıkardığı güç, cesaret, korku, öfke, güzellik gibi değerlerle ilişkilendirilmiştir. Çalışmada konu edilen Erali ve Şirali destanında olayların kilit noktasını destan kahramanlarının bilmeyerek üvey annelerinin kazlarını öldürmeleri oluşturur. Çalışmada Türk Dünyası Destanlarının Tespiti, Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi’nin Özbek Destanları bölümünün ilk kitabı olan Erali ve Şirali destanının Türkiye Türkçesi çevirisi dikkate alınmıştır. Bu çalışmada Erali ve Şirali destanı sınırlılığında değer kavramı odağında his temelinde oluşan güç ve cesaret, güzellik, sevgi ve şefkat, öfke ve intikam konuları ele alınacaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği, destan metninin Türkçe çevirisi merkezinde uygulanmış konu ile alakalı literatürle desteklenmiştir. Çalışmanın amacı Türk dünyası destanlarında günlük yaşam içerisinde hayvanların ne gibi roller üstlendiğini tespit etmek ve ilgili metin bağlamında bu rollerin oluşumunda meydana gelen değerlerin analizini yapmaktır. İncelenen değerler bağlamında Erali ve Şirali Destanı’nda hayvanların; durumları, duyguları, şahısları tasvir ve tahlil etmek için etkili bir ifade aracı ve sosyal yaşam içerisinde hem olaylardan etkilenen hem de olaylara yön veren bir konumda olduğu sonucuna varılmıştır.